Gijs Bakker en Piet Hein Eek; Tafels vol gaten en kasten van de dump

Piet Hein Eek t/m 31 dec bij Serieuze Zaken, Lauriergracht 98, Amsterdam. Di t/m za 12-18u en elke eerste zondag van de maand 12-17u. Inl 020-4205252. Gatenproject van Gijs Bakker t/m 8 dec bij Galerie Ra, Vijzelstraat 80, Amsterdam. Di t/m vr 12-18u, za 11-17u, zo 5 dec 14-17u. Brochure ƒ 8,-. Inl 020-6265100.

Van niets iets maken: dat doet natuurlijk elke scheppende kunstenaar, maar in het nieuwe werk van de ontwerpers Piet Hein Eek en Gijs Bakker is 'het niets' tot thema verheven. Wel leggen ze dat verschillend uit: voor een serie kasten kiest Eek een nadrukkelijk waardeloos materiaal, terwijl Bakker juist materiaal weghaalt door gaten te maken in een reeks uiteenlopende voorwerpen. Een waarschuwing vooraf: bij geen van beiden gaat het om een herinterpretatie van het functionalistische dogma van less is more en een nieuwe eco-trend is het evenmin. Het draait om onderzoek - met wisselend succes - naar vorm, textuur en decoratie.

Achteraf blijkt dat het 'Gatenproject' van Gijs Bakker dat nu bij Galerie Ra in Amsterdam te zien is, in 1990 is begonnen. Bakker, die behalve sieraden ook industriële produkten ontwerpt, was een van dertien Nederlandse ontwerpers die gevraagd werden om voor het 'Chair Sweet Chair'-project een archetypische houten stoel opnieuw vorm te geven. In een poging de stoel visueel, maar ook fysiek lichter te maken boorde hij er een aantal gaten in. Het jaar daarop ontwierp hij voor het jubileum van Galerie Ra een rubberen tafelkleed, Non Cloth, dat meer uit gaten dan uit rubber bestond; vorig jaar was er het gatenbehang Peepshow en een kunststoffen waaier met gaten in opdracht van de PTT. Nu zijn er tafels, ringen, armbanden, kandelaren en een vaas bijgekomen.

De Chair Sweet Chair-stoel was een interessant experiment, en sommige objecten, bijvoorbeeld de armband en de waaier, winnen door de decoratieve patronen onmiskenbaar aan schoonheid en zeggingskracht. Maar de gaten zijn als tovenaarsleerlingen met hun maker aan de haal gegaan. In een interview in de begeleidende brochure zegt Bakker het dolle decoratieve aspect als een bevrijding te ervaren, maar in de uitvoering blijkt het gegeven te dun; te vaak oogt het resultaat als een opgelegd vormtrucje.

Piet Hein Eek (26) studeerde in 1990 af aan de Akademie voor Industriële Vormgeving in Eindhoven, ging daarna in dienst en opende in september vorig jaar een werkplaats in een oude textielfabriek in Geldrop. Zijn afstudeerproject, een kast van sloophout, was direct een succes, en in korte tijd is werk van hem te zien geweest op tentoonstellingen van Nederlandse vormgeving in het Stedelijk Museum, Loods 6, Paradiso en de KunstRai. Dit jaar won hij de aanmoedigingsprijs van de Kho Liang Ie-prijs voor industriële vormgeving van het Amsterdamse Fonds voor de Kunst en nu exposeert hij als eerste in Serieuze Zaken, de nieuwe galerie van de Amsterdamse publicist en theatermaker Rob Malasch. Ook heeft Eek de inrichting verzorgd, met boekenkasten en een naar Malasch vernoemde uitklapbare 'trapstoel'.

In de galerie staat een serie van deze sloophoutkasten. Ze zijn robuust en duidelijk van maat en vorm; het hang- en sluitwerk bestaat uit eenvoudige veren en handgrepen, soms ter verhoging van de ruwe look beschilderd met oranje menie. De subtiliteit zit in het sloophout zelf, verwerkt tot panelen als schilderijen met verweerde oppervlaktes en versleten kleuren. Met glasplaten die hij aantrof op de dumpplaats van Philips maakte Eek een heel ander ontwerp: een etherisch lichte vitrinekast waarin de glasplaten slechts met kleine metalen schuifjes op hun plaats worden gehouden.

Dezelfde directheid en ambachtelijkheid zijn te vinden in de 'tegelkasten' die Eek maakt samen met zijn vriendin, de keramiste Jeanine Keizer die nu aan het Europees Keramisch Werkcentrum verbonden is. Zij zijn geïnspireerd op klassieke huishoudelijke objecten als tegelkachels en vooraadkasten met aardewerken laden, maar de materialen (hout en sinds kort ook roestvrij staal) in combinatie met de sensuele handgrepen van de tegels zorgen tezamen voor iets nieuws.

De kasten die bij Serieuze Zaken staan, zijn unica of in kleine oplage gemaakt; de prijzen, tussen de drie- en de zeventienduizend gulden, zijn navenant. Daarnaast begint Eek samen met zijn compagnon Norbert Ruygrok binnenkort met commerciële serieproduktie. Een daarvan was eerder dit jaar op een 'Vormgeversbeurs' in Loods 6 te zien: een kast van gebogen plaatstaal dat met fineer is beplakt, grappig en geacheveerd tegelijk.