“Too much ego, mevrouw Redgrave!”

AMSTERDAM, 1 DEC. “Het is een schande, maar deze film is door de gezamenlijke Engelse pers gekraakt. De maker is ervan beschuldigd de ellende in het voormalige Joegoslavië gebruikt te hebben om zijn eigen bekendheid te vergroten.” Vanessa Redgrave, actrice en activiste, laat een korte stilte vallen en blikt de grote foyer van de Amsterdamse Stadsschouwburg in. Daar zitten - ze hebben zojuist op haar verzoek hun hand opgestoken - zes kunstenaars. Ze hebben gehoor gegeven aan de uitnodiging van Cox Habbema, directrice van schouwburg, en Meral Taygun, de directrice van de Amsterdamse Toneelschool, om “uw bewogenheid om te zetten in daden” op een zogenaamde 'Wake Up World'-bijeenkomst van de organisatie International Artists Against Racism. Na de vertoning van een gefilmd verslag van een benefietvoorstelling in Manchester ten behoeve van de kinderen in voormalig Joegoslavië - zo te zien een gebeurtenis met een hoog We shall overcome-gehalte - licht Vanessa Redgrave, geflankeerd door de beide gastvrouwen, de grondbeginselen van de organisatie toe.

In de stilte die zij laat vallen, weerklinkt een hese stem uit de zaal: “Vindt u niet ook, dat...” Maar Redgrave beschikt over een microfoon en maakt onmiddellijk duidelijk dat de pauze in haar betoog retorisch is en geen gelegenheid voor interrupties. Ze herneemt het woord en vergelijkt de huidige situatie in de wereld met die van 1929. De Krach, het fascisme, de holocaust: haar onheilspellende woorden weerhouden de man met de hese stem niet zijn pogingen haar te onderbreken te hervatten. Zijn naam is Freek de Jonge en na vijf minuten wordt het hem te gortig. Hij springt op en roept: “De Engelse pers heeft groot gelijk. Die film is een marteling en uw optreden hier bevalt me niet. Het is too much ego. U hoeft ons het leed in de wereld niet uit te leggen, want we zitten hier omdat we daar van op de hoogte zijn. Spaar ons uw analyses en laten we het liever hebben over wat ons kunstenaars te doen staat. Dat is al moeilijk genoeg: ik ben bij voorbeeld vooralsnog de enige die van mijn kunst beter is geworden. Wat moeten we doen? Onze hand afhakken, onze kloten opsturen naar Bosnië? Iets, maar wat?”

Verwarring aan de tafel. Habbema stelt voor dat Redgrave haar verhaal afmaakt, de actrice zelf verkiest, ondanks haar zichtbare verbijstering, de querulant vooralsnog te negeren. Maar die laat zich niet negeren. “Ze denkt, dat ze Henk Hofland is, maar dat is ze niet! Ze is een goeie actrice. Nu heeft ze het al over de kleindochter van Mussolini! Wat is dit voor vertoning?” “Shut up!” roept iemand. Shut up? Goed, dan gaat hij wel weg. De Jonge beent naar de uitgang - en wordt daar opgevangen door een televisieploeg van de NOS. Hij maakt rechtsomkeert en gaat weer zitten, met zijn jas over zijn hoofd, rug naar de camera. Die benutten om zelf dan maar ter plekke een actie te ontketenen, weigert hij; zijn Argentinië-actie van jaren geleden indachtig, zegt hij: “Ik weet te goed hoe dat afloopt”.

Redgrave gaat door. Fascisme, racisme, de kleindochter van Mussolini, de tijden zijn verschrikkelijk. De Jonge hangt voorover op zijn stoel, handen voor het gezicht. Dan, op het hoogtepunt van Redgraves schets van de toestand in de wereld, laat hij zich op de grond vallen en kruipt, ongezien door de NOS-camera, op handen en voeten de zaal uit.

Van een dialoog komt het ook na zijn vertrek niet, laat staan van het omzetten van bewogenheid in daden. De meeste toehoorders hebben De Jonges voorbeeld gevolgd. Na afloop van Redgraves betoog zegt iemand: “U kent hem niet, maar u hebt zojuist door alleen maar zelf te praten, een van de belangrijkste kunstenaars in dit land verjaagd. Hij kan massa's op de been brengen en had uw zaak dus uitstekend kunnen dienen. Wat vindt u daar nu van?” Meral Taygun geeft het antwoord. Het is altijd hetzelfde in dit land, zegt ze, de mensen hier zijn onbeschoft, ze kunnen niet luisteren. “Beleefd of onbeleefd”, stelt de vragensteller: “Feit is dat De Jonge vertrokken is”. “We hebben vast zijn telefoonnummer wel ergens”, besluit Redgrave vermoeid.