Moskou beleefde al één verkiezingsbijeenkomst

De Russen gaan op 12 december naar de stembus om een nieuw parlement van twee kamers te kiezen en zich tevens uit te spreken over de nieuwe grondwet. Dit is het eerste deel van een serie over de verkiezingen.

MOSKOU, 1 DEC. Rusland houdt over anderhalve week zijn eerste post-communistische parlementsverkiezingen, maar kandidaten die op straat folders uitdelen of baby's zoenen zijn er in dit land met elf tijdzones niet bij. De campagne concentreert zich volledig op de televisie, en ook daar verloopt de verkiezingsstrijd anders dan bij vrije verkiezingen gebruikelijk is. De duizend internationale waarnemers die de komende dagen moeten beoordelen of alles eerlijk gaat zijn niet te benijden.

In Moskou hangen hier en daar de posters van Peter de Grote op een steigerend paard van Ruslands Keuze, de partij van Jeltsin-getrouwe hervormers onder leiding van vice-premier Gajdar. 'Ruslands Hoop', zo adverteert sporadisch de groep rondom een andere vice-premier, Sergej Sjachraj. 'Met ons zal het beter worden', belooft een enkel spandoek van de conservatief-democratische Nikolaj Travkin. 'U zult het goed hebben met mij', zegt een affiche van de extreem-nationalistische Vladimir Zjirinovski. Voorzover bekend is er inmiddels één openbare bijeenkomst geweest: een popconcert van Ruslands Keuze, en dat is nu al enkele weken geleden.

Maar elke avond tussen kwart voor zeven en kwart voor negen kunnen de televisiekijkers inschakelen op de zendtijd voor politieke partijen om kennis te maken met de kandidaten. 'Directeur van een politiek instituut', zo stelde Vladimir Mironov van de groep 'Toekomst van Rusland - Nieuwe namen' zich vorige week voor. De partij, die onder andere bestaat uit voormalige leiders van de communistische jeugdbeweging Komsomol, voert campagne onder de leuze 'Wij zijn jullie, jullie zijn wij'. In een kennelijke poging dat te illustreren pakte Mironov voor de camera een boodschappentas uit waarbij hij de prijzen van brood, worst en wodka vergeleek met die van drie jaar geleden. Dat weerhield hem er niet van tegen het einde van de uitzending dure champagne open te trekken om te drinken op de naderende overwinning.

Er zijn ook ernstiger ogende uitzendingen, bijvoorbeeld die waarin Ruslands Keuze een ploegende boer laat zien terwijl een voice over tegen nostalgie waarschuwt: “Ze zeiden dat het land het volk toebehoorde, maar wat ze deden was slechts onze arbeid misbruiken.” Of die van de econoom Grigori Javlinski, waarin beelden van de beschieting van het parlementsgebouw worden gevolgd door beelden van ongure 'biznesmeni', terwijl de stem op de achtergrond vraagt: “Wie te kiezen, wie te kiezen?”

Het probleem voor de kiezer is dat geen van de deelnemende partijen op die vraag een beargumenteerd antwoord geeft. Ruslands Keuze repte met geen woord over een programma om 's lands problemen op te lossen. Een kandidaat van Javlinski's lijst zei nog wel een “reëel concreet economisch programma” te hebben, maar “we hebben nu helaas niet genoeg tijd om daarop in detail in te gaan”. De meeste partijen beperken zich tot het zeer kritisch bespreken van de toestand waarin Jeltsin en zijn medewerkers het land hebben gebracht.

De president, die zich zorgvuldig boven de partijen probeert op te stellen, noemde het vorige week “een verhitte campagne” maar vond dat verder niet alarmerend. Tot duidelijk werd dat nogal wat kandidaten hun kiezers opriepen behalve vóór hen ook tègen Jeltsins nieuwe grondwet te stemmen. Dat was Jeltsins bedoeling niet. Hij dreigde hun zendtijd in te trekken. Minister van informatie Sjoemeiko heeft de Centrale Verkiezings Commissie inmiddels gevraagd twee oppositiepartijen wegens hun verzet tegen de ontwerp-grondwet maar helemaal uit te sluiten. De commissie bestudeert dat verzoek nog, maar de voorzitter heeft de kiezers in een reactie al wel opgeroepen “de juiste keuze te maken en voor de grondwet te stemmen”.

De interventie over de ontwerp-grondwet maakte eens te meer duidelijk welk probleem de verkiezingen voortdurend parten speelt: dat ze een project van president Jeltsin zijn. Jeltsin schreef ze uit nadat hij op 21 september het 'oude', in 1990 gekozen parlement had ontbonden. Hij bepaalde dat de grondwet, die hij na het ontruimen van het Witte Huis eindelijk kon voltooien, tegelijk met de verkiezingen in een referendum zou moeten worden goedgekeurd. Zijn trouwste aanhangers, verenigd in Ruslands Keuze, blijken de meeste middelen te hebben om een professionele campagne te voeren.

De Centrale Verkiezings Commissie, die de verkiezingen organiseert, heeft elke deelnemende partij twintig miljoen roebel (16.500 dollar) toegezegd. Dat is omgerekend anderhalve minuut reclametijd op het eerste Russische net. Elke individuele kandidaat krijgt 350 dollar voor reiskosten en een kleine 45 dollar voor overige uitgaven. Dat is twee keer heen en weer naar Centraal-Siberië. Maar de enige lijsttrekker die voortdurend reist is Jegor Gajdar, de leider van Ruslands Keuze. En de meeste en beste spotjes op de televisie zijn eveneens van Ruslands Keuze. Waar de extra campagnefondsen vandaan komen heeft geen van de deelnemende partijen bekendgemaakt.

Voorzitter van de door Jeltsin opgerichte Centrale Verkiezings Commissie is Nikolaj Rjabov, vroeger plaatsvervanger van parlementsvoorzitter Chasboelatov maar na 21 september overgelopen naar het winnende kamp. In het door Jeltsin opgerichte Hof van Arbitrage, dat eerlijke toegang tot de media moet garanderen, zitten eveneens twee voormalige parlementariërs die door het Kremlin eind september nieuwe banen zijn beloofd.

Tijdens een bezoek deze week aan een van hen, Igor Jerjomin, bleek dat de 'rechters' hun taak “realistisch” opvatten, zoals Jerjomin zelf zei, al bleek gisteren zijn bureau leeg en bevatte zijn kamer geen radio, televisie of kranten. Maar, zei hij, hij ontmoet zijn acht mede-rechters twee keer per week en beslissingen nemen zij alleen bij unanimiteit. Volgens hem waren de afgelopen twee weken ongeveer tien aanbevelingen gedaan, maar of die zijn opgevolgd wist Jerjomin niet. Het Hof heeft geen middelen om zijn beslissingen af te dwingen. “Het is voor ons ook de eerste keer”, zei hij verontschuldigend. “Een politieke cultuur heeft tijd nodig om zich te ontwikkelen.”

Zijn, al met al, de eerste post-communistische parlementsverkiezingen nu eerlijk of niet? “Wie deze vraag zo absoluuut stelt”, zei Jerjomin, “begrijpt niets van Rusland.”