Liefde en haat rond Euro-worst

“Op de agenda van vandaag staat als eerste punt richtlijn 79/112/EG van 18 december 1978 betreffende het vrije verkeer van worst binnen Europa.

“Wij Fransen aanvaarden artikel een, lid vier dat handelt over de Cassis de Dijon.

“Maar in Duitsland hebben we moeite met lid zeven over de worst van Elzas Lotharingen op de vrije markt

In Euro-kringen mogen deze zinnen gesneden koek zijn, voor de operazaal zijn ze ongebruikelijk. Toch is bovenstaande tekst bedoeld om te worden gezongen. De in Amsterdam wonende Britse componist William York liet zich inspireren door het EG-circus en schreef samen zijn buurtgenoot David Clough, afkomstig uit Wales, het libretto voor de komische kameropera Towards a Single European Sausage, een in het Engels gezongen geschiedenis van liefde en haat tussen Europarlementariërs. Centraal staat het gekrakeel rondom de totstandkoming van een Europese eenheidsworst. In de opera wordt aan bestaande rapporten gerefereerd.

York kwam op het idee toen hij in 1991 een Nederlands rapport over worst in handen kreeg. “Die táál, dat idiote jargon, ik geloofde mijn ogen niet”, zegt hij. Maar York, zelf een liefhebber van worst, zag er wel muziek in en een jaar geleden ging hij serieus aan de slag. Hij vroeg alle EG-publikaties op die de laatste vijftien jaar over het worstvraagstuk zijn verschenen. “Dat waren er 67 in totaal en nog is de discussie niet afgerond. Ik heb ze allemaal doorgewerkt. Dat was vervelend, maar ook fascinerend. Alleen die titels al”, zegt York grijnzend terwijl hij de stapel rapporten op tafel uitspreidt. En hij somt op: “The superiority of the German Sausage, Fat Contents in Sausages, The Colouring and Size of Sausages, The Purity of Sausages... Ik ben niet tegen de EG. De opera is een allegorie en geeft een satirische kijk op de bureaucratie en het ambtelijke jargon. De personages zijn overdreven nationale stereotypen”.

De discussie over de Europese worst heeft te maken met de invoering van de Europese vrije interne markt per 1 januari 1993. Daartoe is jarenlang gesleuteld aan de harmonisatie van allerlei voorschriften. Zoals de meeste EG-richtlijnen ging ook die over de worst een lange, nog steeds niet volbrachte weg. Het debat over worst en vleesprodukten zorgde voor grote commotie in Europa. Men vreesde voor het verlies van identiteit van de eigen worstsoorten, ondanks de sussende woorden in de rapporten die verzekerden dat de lidstaten in de toekomst meer dan één soort worst zouden overhouden. Nederlanders zagen hun gehaktbal bedreigd, het Engelse publiek was bang dat het geen bangers and mash (worst met puree) meer zou mogen eten. De Duitsers verzetten zich tevergeefs tot voor het Europese Hof tegen de invoer van buitenlandse worstsoorten op grond van de Duitse Fleischverordnung, die de verkoop van vleeswaren met niet-vleeshoudende bestanddelen verbood. Eerder al moest Duitsland de grenzen openen voor buitenlands bier dat tevoren geweerd werd op grond van het Reinheitsgebot en moesten de Italianen tegen hun zin de import van buitenlandse deegwaren tolereren.

Pag.18: Euro-eenheidsworst haalt 't niet

William York (51) is geboren in Glasgow, en woont in Amsterdam. Hij studeerde compositie, directie, klarinet en piano aan het Royal College of Music in Londen en kreeg les van onder anderen Bernard Haitink. Hij gaf les aan het Dartington College of Arts en dirigeerde het Dublin Sinfonia Chamber Orchestra. In Amsterdam hoorde hij, met componist Peter Schat, tot de oprichters van het Electric Circus. York heeft een verscheidenheid aan composities op zijn naam, waaronder veel theatermuziek. Dit is zijn tweede opera. De vorige, de tragi-komedie Hubert Lambert, met een libretto van Karst Woudstra, kwam wegens gebrek aan financiering niet verder dan een try-out.

Towards a Single European Sausage duurt ruim 70 minuten. Hij is geschreven voor zeven - jonge - zangers en een ensemble van veertien instrumenten (vijf strijkers, zeven blazers, slagwerk en piano). De opera bestaat uit één akte met zeven scenes, afwisselend gesitueerd in de conferentiezaal en het hotel van de afgevaardigden. In de eerste scene komen de afgevaardigden bijeen in Straatsburg voor een driedaagse conferentie over de worstrichtlijn. Here in Strasbourg, at this time, top Euro-mats are gathered in a quest to unify the Euro-Worst! To figure out which will be the Worst on your plate. The German or Dutch worst? Italian salami? The French saucisson? Or the British 'banger'?

De eerste dag ontaardt in chaos. Iedereen schreeuwt door elkaar in een poging de produktie van de Euro-eenheidsworst naar de eigen lidstaat toe te trekken. De tweede dag wordt gekenmerkt door onderling wantrouwen. Er wordt geschermd met EG-richtlijnen en -beleid. Tutti: “The purity requirements of the Sausage EEC-directive 84/114 of the 5th of november 1979”. Duitser: Ach ja! De Duitse worst, zo puur, zo rein, zo wunderschön! De anderen: zo zacht, zo saai, zo gewoontjes...

De bekakte Engelsman Julian Lympe-Chin (tenor), die niets van Europa afweet, en de zwoele Italiaanse Silvia Semplici (coloratuursopraan), gemodelleerd naar de Italiaanse porno-politica Cicciolina en voortdurend bezig met haar uiterlijk, bellen 's avonds met hun ouders om te horen wat de kranten over de discussie schrijven (hoezo papa, grande fiasco?). Ondertussen vlamt tussen de serieuze Nederlandse voorzitster Anneke van Klompen (sopraan) en de pragmatische Schot Hamish McLakey (bariton) een verzengende romance op. McLakey: We kennen elkaar nog maar twee dagen, Anneke, en ik heb nu al het gevoel dat ik over elke clausule uit elk artikel en elke sub-sectie met je kan praten. Van Klompen: Hamish, o, Hamish!

Hun grote liefdesduet gaat vooral over geld. “Ik weet er alles van”, zegt York, “want ik ben zelf Schot en getrouwd geweest met een Nederlandse”. De Franse Bridgette Croissant (geënt op de vroegere Franse premier Edith Cresson), mezzosopraan, en de Duitser Karlheinz von Kleiber (bas) besluiten samen te spannen en proberen de anderen een Euro-worst uit Elzas Lotharingen op te dringen. Duet:

No more smelly salami. No more stupid bangers. The sausage of Alsace Lorraine will reign supreme!

Het Duits-Franse voorstel wordt door de anderen met verontwaardiging ontvangen: Dat is je reinste samenzwering, collaboratie, opportunisme in de eerste graad! Het voorstel wordt verworpen en men besluit de hele zaak uit te stellen. De Française en de Duitser likken hun wonden en zingen een liefdesduet waarin de namen van Duitse en Franse worsten de hoofdmoot vormen. De conferentie is ten einde, er is niets bereikt. Slotconclusie: Misschien zijn we nog niet toe aan een Europese eenheidsworst. Maybe another place, another time, we will all move together towards a Single European Sausage.

De produktie is in handen van de Stichting Lamont Opera, die is opgericht om hedendaagse opera's uit te brengen. De worstopera is haar eerste onderneming. Een produktieteam van de stichting (Lamont is de naam van de Schotse clan waartoe York behoort) is bezig de financiering rond te krijgen. Van een van de scènes is met steun van het VSB-fonds een demonstratieband gemaakt, met coloratuursopraan Tika Giel als de Italiaanse, sopraan Machteld Baumont als de Nederlandse en mezzosopraan Sascha Hunnego als de Française. De begeleiding is gedaan door het Asko-ensemble met dirigent Hans Rotman. De opname klinkt veelbelovend. De muziek is modern en welluidend, er wordt mooi gezongen. “Het is geen minimal music, het lijkt ook niet op Wagner of Mozart. Het is mijn eigen stijl”, zegt York. De première is gepland in het Amsterdamse Paradiso, op een nader te bepalen tijdstip in het seizoen 1994/95. Daarna gaat Yorks opera op tournee.

Niet bekend