Clarke verhoogt lasten Brits gezin

LONDEN,1 DEC. Vergaande bezuinigingen in de overheidsuitgaven gaan in de gisteren gepresenteerde Britse begroting gepaard met indirecte belastingverhogingen en een directe aanval op de welvaartsstaat.

De Britse minister van financiën Kenneth Clarke heeft zich met zijn eerste begroting meteen de bijnaam van Dickens' romanfiguur the artful Dodger - de slimme zakkenroller - verworven. Maar een zelfverzekerde Clarke wist de indruk te wekken dat hij ook cadeautjes had weg te geven: de prijs van wijn gaat pas omhoog ná Kerstmis en de gevreesde invoering van 17,5 procent btw op meer dan huisbrandolie alleen gaat toch (nog) niet door.

De Conservatieve achterban en de City zijn gelijkelijk opgetogen over de manier waarop Clarke het zuur in het zoet verpakt heeft. De financiële wereld had aangedrongen op een forse ingreep in het overheidstekort, dat onder invloed van gestegen sociale uitkeringen en teruglopende belastinginkomsten tijdens de afgelopen recessie is opgelopen tot 50 miljard pond. Clarke beoogt in de komende drie jaar 15 miljard pond te bezuinigen op overheidsuitgaven en kondigde aan dat hij aan het eind van de jaren negentig het tekort denkt te hebben weggewerkt. De raming van de economische groei voor volgend jaar werd bijgesteld tot 2,5 procent.

Die mededelingen leidden meteen tot zichtbaar optimisme op de Londense beurs. Financiële specialisten verwachten een verdere daling van de bankrente (nu 5,5 procent) met een half tot een vol procentpunt vóór Kerstmis, in hun ogen voldoende om de economische groei gaande te houden.

Defensie, handel en industrie, vervoer en lagere overheden moeten het meest inleveren om aan de bezuinigingen bij te dragen. Bij de Conservatieve achterban heerst alleen potentiële onvrede over nog verdere bezuinigingen op defensie. Maar Clarke deed veel van zijn partijgenoten opgelucht ademhalen, door de aankondiging van een subsidiepakket dat 15 miljoen gepensioneerden moet compenseren voor de invoering van de btw op huisbrandolie, in april 1994.

Die in twee stadia in te voeren prijsverhoging was nog aangekondigd door Clarkes voorganger Norman Lamont, de man die uiteindelijk door Major de laan werd uitgestuurd omdat hij mee gepresideerd had over de Britse afgang uit het EMS. Lamont mocht gisteren met een zuur gezicht van de backbenches toehoren hoe Clarke luchtig poneerde dat het economisch herstel in Groot-Brittannië zich al vóór dat debâcle had ingezet - een postuum gelijk voor Lamont.

De belastingbetaler draagt aan het wegwerken van het overheidstekort bij door meer te gaan betalen voor sigaretten, wijn, wegenbelasting en benzine en Clarke kondigde aan dat hij van plan is benzine in elk komend jaar tot 1997 met nog eens 5 procent meer accijns te belasten. Gebruikers van autowegen zullen daarvoor moeten gaan betalen, zodra de technologie om ze automatisch aan te slaan beschikbaar is.

Nieuwe vondsten van minister Clarke zijn een luchtvaartbelasting (5 pond voor elk vliegticket binnen Europa, 10 pond voor de rest van de wereld) en belasting op verzekeringspremies. De aftrek voor hypotheekrente, toch al minimaal, wordt verder teruggebracht en de belastingvrije voet voor de inkomstenbelasting wordt voor het tweede achtereenvolgende jaar bevroren.

Labour berekent dat het gemiddelde gezin door de combinatie van eerder aangekondigde belastingverhogingen van Lamont en nu gelanceerde maatregelen van Clarke in 1995 - één à twee jaar voor nieuwe, nationale verkiezingen - in totaal 16 pond (45 gulden) per week slechter af zal zijn.

Het sublieme voorbeeld van Clarkes vermogen tot goochelen ligt in de bezuinigingen op de sociale uitkeringen. De werkloosheidsuitkering wordt in duur teruggebracht van één jaar tot zes maanden, maar heet voortaan “betrekking zoekers-uitkering”. De zieketekostenvergoeding moet voortaan voor een groter deel door werkgevers zelf gedragen worden. Maar als het om een overheidsuitkering gaat worden zieken en invaliden - “wettelijk arbeidsongeschikten” in Nederlands jargon - voortaan als gelijken behandeld en gelijkelijk onderworpen aan een striktere en objectievere medische test dan tot nu toe.