Justitie Japan kent zijn eigen daadkracht niet

TOKIO, 30 NOV. Zijn mond bloedde en zijn oren waren gezwollen. Maar verstijfd van angst had hij geen pijn gevoeld. Na urenlange ondervraging door de officier van justitie, die hem herhaaldelijk in het gezicht sloeg en dreigde hem dood te slaan, werd hij ten slotte vrijgelaten. Maar eerst had hij schriftelijk moeten verklaren zelfmoord te plegen als hij zou hebben gelogen.

De officier is gisteren achter slot en grendel gezet. Een geschokte minister van justitie sprak van een buitengewoon betreurswaardige gebeurtenis.

Het incident speelde zich af in Japan. Staat het op zichzelf of is er meer aan de hand? Wordt de mishandeling, van een getuige in een groot bouwschandaal die niet bleef zwijgen maar een klacht indiende, het begin van het einde van het grootscheepse onderzoek van justitie naar het schandaal? Dit schandaal houdt Japan nu al maanden in zijn greep, en het openbaar ministerie gaat er met een ongewone daadkracht in te werk.

Justitie beschouwt de mishandeling als een incident. Gisteren werd in het kader van het onderzoek naar het bouwschandaal weer een inval gedaan, dit keer in het hoofdkantoor van opnieuw een bouwconcern dat wordt verdacht van omkoperij van een gouverneur, die zelf al maanden achter slot en grendel zit. Huiszoeking werd op dezelfde dag verricht bij zowel de oud-topman als bij diens zoon, die vice-president is van het bedrijf.

In de Japanse media kreeg de mishandeling betrekkelijk weinig aandacht, totdat gisteren de (pas ontslagen) officier werd gearresteerd. Met de mini-krach op de effectenbeurs beheerste de arrestatie het nieuws, en sommige ochtendbladen openden vandaag zelfs met de zaak. Het is voor het eerst in Japan dat een ex-officier van justitie is opgepakt. Meer dan dertig jaar geleden, in 1952, was ook een officier ontslagen, maar die had zich laten fêteren door een verdachte.

Volgens de krant Asahi Shimbun van vandaag wordt de ex-officier verder verdacht van mishandeling van een oud-ambtenaar van een provincie waar de gouverneur ook intussen achter slot en grendel zit wegens het aannemen van steekpenningen van bouwbedrijven, en van een jonge vrouw die van diefstal wordt verdacht. De vrouw heeft inmiddels ontheffing van verdere vervolging gevraagd.

Volgens justitie zal de zaak niet van invloed zijn op de voortgang van het onderzoek naar het bouwschandaal. De oud-collega was gearresteerd uit bezorgdheid over wantrouwen onder de bevolking jegens het openbaar ministerie, zo zeiden bronnen vandaag tegen de Asahi.

In Tokio gaat al geruime tijd het gerucht dat vroeg of laat justitie zelf doelwit van kritiek en mogelijk laster zou worden, nu haar grootscheepse onderzoek ingrijpende gevolgen heeft en bijvoorbeeld de bouw van publieke werken vrijwel heeft stilgelegd. Menig lokaal bestuurder durft geen opdracht meer te verstrekken uit angst zijn vingers te branden. Aan bijna elk bouwbedrijf zou wel een luchtje zitten. En het is in Japan een publiek geheim dat de bouwindustrie jarenlang de huisbankier is geweest van de Liberaal-Democratische Partij, waarbij het meeste geld onder de tafel en in de vorm van onvangrijke politieke donaties ging.

Justitie, manipuleerbaar in de 38 jaar van het LDP-bewind, blijkt opeens autonoom te zijn, en daaraan moet Japan nog wennen. Al zullen er vast veel Japanners zijn die de verandering toejuichen in een land waar een rechtszaak zich gewoonlijk jarenlang voortsleept en alleen de durfals op hun rechten staan. Japanners worden geacht zaken in der minne te schikken en hun verontschuldigingen aan te bieden, niet uit spijt of zondebesef, daarmee zijn Japanners niet zo bekend, maar om de verstoorde rust snel te herstellen.

Het slachtoffer zei vandaag in een vraaggesprek met de Mainichi Shimbun opgelucht te zijn dat zijn aanklacht was geaccepteerd. Maar hij begreep niet waarom justitie niet haar verontschuldigingen had aangeboden, hoewel toch de verdachte (33) zal worden berecht wegens wangedrag. Verder heeft hij een verzoek bij de staat ingediend om een smartegeld van 3,9 miljoen yen (65.000 gulden).

    • Paul Friese