Joodse onderscheiding voor SS'er blijft omstreden

Is de ex-SS'er A. Zündler 'Rechtvaardige onder de volkeren'? De joodse gemeenschap is verdeeld.

AMSTERDAM, 30 NOV. Kan een SS'er 'goed' zijn geweest? En zelfs zo goed dat hij in aanmerking kan komen voor de Yad Vashem-onderscheiding 'Rechtvaardige onder de volkeren'? Binnen de joodse gemeenschap is de afgelopen weken over deze vraag een felle strijd ontbrand.

De SS'er in kwestie is Alfons Zündler, die in 1942 werd aangesteld als bewaker in de toenmalige Joodsche Schouwburg in Amsterdam. Van daaruit werden tienduizenden joden overgebracht naar Westerbork om daarna te worden gedeporteerd naar de vernietingingskampen. In zijn functie als bewaker heeft Zündler een twintigtal joden behoed voor deportatie, onder wie Hennie Beek-Gobitz en haar zus Carla Kaplan-Gobitz.

In juni meldde het Nieuw Israelitisch Weekblad dat Beek-Goblitz en een aantal andere geredden een medaille zouden aanvragen bij de Yad Vahem commissie in Jeruzalem voor de erkenning van 'Rechtvaardigen onder de Volkeren'. De aanvraag volgde op een artikel dat dit voorjaar in Vrij Nederland verscheen en waaruit bleek dat Zündler, in weerwil van wat altijd was aangenomen, de oorlog had overleefd en in München woonde. De NCRV zond vervolgens de documentaire 'Door het oog van de naald' uit waarin een joodse vrouw aan het woord kwam die vertelde over de reddingsacties van Zündler.

Niemand reageerde op het bericht dat voor hem een aanvraag was ingediend. Dat veranderde toen in september bekend werd dat de commissie aan Zündler de onderscheiding, bestaande uit een medaille en een oorkonde, wilde toekennen. Van de tien leden stemden er zeven voor en drie tegen.

Kort daarop richtte een tiental Nederlanders een comité op uit protest tegen het uitreiken van de Yad Vashem-onderscheiding aan Zündler. “De Yad Vashem-onderscheiding kan niet naast het IJzeren Kruis op de borst van Zündler hangen”, zo liet het comité aan Yad Vashem weten. Maar niet alleen Jeruzalem zou in de weken die volgden worden bestookt met materiaal dat tegen uitreiking van de onderscheiding moest pleiten, ook bij de redactie van het Nieuw Israelitisch Weekblad (NIW) stroomden de ingezonden brieven van voor- en tegenstanders binnen.

In het jongste nummer van het NIW schrijven de zusjes Gobitz: “Velen zien ons als inferieure joden die voor een SS'er een medaille aanvragen. Vrienden laten niets meer van zich horen; in sjoel of op straat loopt men je vlug voorbij of gaat met een boog om je heen. Zelfs in familiekring worden denigrerende opmerkingen gemaakt, om over de ergere dingen maar te zwijgen”.

Een SS'er die, zeggen tegenstanders als R. Polak en de oud-verzetsstijder J. van de Kar, zich met seks en drank liet betalen voor zijn pogingen om joden voor deportatie te behoeden. Volgens Van de Kar “was het algemeen bekend dat Zündler meisjes die eruit zijn gekomen mee naar boven nam”. In hun ogen werd het bewijs voor die stelling geleverd door een mederwerker van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumenatie in Amsterdam.

Die faxte eind oktober materiaal naar Yad Vashem waaruit bleek dat Zündler in 1943 was veroordeeld wegens mishandeling en verkrachting van een joodse vrouw. Hij werd overgebracht naar Scheveningen vanwaar hij later naar Dachau werd gedeporteerd. Het materiaal bevond zich in het dossier van Willy Lages, het hoofd van de SD in Amsterdam. “De tegenstanders van de onderscheiding kunnen dit als bewijs zien voor hun gelijk, wij beschouwen dit uitdrukkelijk niet als zodanig. Wij beschouwen dit als een gewoon stuk. Als wij spreken van bewijsstukken zijn wij partij en wij zijn geen partij”, aldus de directeur van het RIOD dr. C.M. Schulten.

Na ontvangst van de fax van het RIOD besloot de commissie tot uitstel van het definitieve besluit. “We zijn druk bezig en hopen zo snel mogelijk met een definitief ja of nee naar buiten te komen maar we laten ons door niemand onder druk zetten”, liet de directeur van het Department of the Righteous van Yad Vashem, dr. M. Paldiel, onlangs telefonisch weten vanuit Jeruzalem.

De zusjes Gobitz, in het Nieuw Israelitisch Weekblad: “Wij kunnen onder ede verklaren dat Zündler nog niet de waarde van een speld wilde hebben, laat staan seks. Zo werkt dat niet bij vrouwen. Gedwongen seks en/of verkrachting zou geen enkele vrouw kunnen vergeten of vergeven en dan zeker niet iemand belonen met een medaille of wat dan ook.”