Wit rechts Z-Afrika sluit pact met zwart

JOHANNESBURG, 29 NOV. Zoeloes die enthousiast wapperen met de vlag van de Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB), waarop het swastika-insigne prijkt.

Extreem-rechtse blanken met traditionele Zoeloe-kralen op hun khaki pak. De combinaties in Zuid-Afrika worden met de dag ongewoner.

In een Zuidafrikaanse variant op een fusie tussen de Ku Klux Klan en Black Power trokken honderden Zoeloe-aanhangers van de Inkatha-partij en de blanke racistische AWB zaterdag in één parade door het Transvaalse dorp Vereeniging. De partijen ondertekenden plechtig een militair 'non-agressiepact', dat hen verbindt tot wederzijdse hulp in de strijd tegen “een gemeenschappelijke vijand”, lees: het Afrikaans Nationaal Congres. “De Boer en de Zoeloe willen hun grond behouden. We zullen ervoor vechten tot de laatste druppel bloed”, riep AWB-leider Eugene Terre'Blanche uit.

Het pact was het initiatief van de lokale Inkatha-afdeling, die zich niets had aangetrokken van een verbod van het hoofdkantoor. Vooraf had de landelijke Inkatha-woordvoerder verklaard dat het pact “absolute onzin” was. Maar de plaatselijke leider van Inkatha, Myezi Twala, zei dat hij “de hulp van de duivel zal aanvaarden wanneer die een einde maakt aan de moord op onze mensen”.

Het Centraal Comité van Inkatha nam gisteren afstand van de gebeurtenis. Chief Buthelezi wil zijn in beginsel etnische partij omvormen tot een thuishaven voor conservatief zwart én blank.

De meeste blanken die zich aangetrokken voelen tot de behoudende economische politiek van Inkatha, vinden de geringste associatie met de neo-nazistische Boeren van de AWB echter te gortig.

Pag.4: Zenuwenoorlog in Z-Afrika

Rechtse folklore of niet, het vertoon van de AWB en Inkatha draagt bij tot de zenuwenoorlog die de Zuidafrikaanse politici aan de vooravond van zwart mede-bestuur tot nieuwe hoogten opvoeren. De combinatie van de Boer en de Zoeloe, met elk hun eigen krijgslustige geschiedenis en mythologie, is een angstvisioen in het Zuidafrikaanse bewustzijn. De dreiging van een burgeroorlog beheerst nu dagelijks de voorpagina's. Het Zuidafrikaanse leger trok het afgelopen weekeinde zelfs het verlof van sommige onderdelen in, zodat die indien nodig de politie kunnen ondersteunen.

De oorlogsretoriek komt vooral van extreem-rechtse blanken. Nu de eerste democratische grondwet klaar is en algemene verkiezingen onontkoombaar zijn, beseffen zij dat hun ideaal van de apartheid-oude-stijl definitief verleden tijd is. AWB-leider Terre'Blanche verklaarde eind vorige week dat een burgeroorlog nu onvermijdelijk is. “Bewapen jullie vrouwen”, riep hij zijn aanhangers in Port Elizabeth toe. “Steel wapens als het nodig is. We zullen van jullie vrouwen soldaten maken in de naam van God en voor de vrijheid van ons vaderland”. De politie onderzoekt of de opruiende uitspraken strafbaar zijn.

ANC-president Nelson Mandela waarschuwde extreem-rechts dat “duizenden blanken kunnen sterven”, wanneer zij een burgeroorlog beginnen. De democratische krachten in Zuid-Afrika zullen ultra-rechts “vernietigen”, meent Mandela. “Het ANC weet dat zekere sectoren van extreem-rechts bezig zijn een oorlog voor te bereiden. Zij hebben al aanzienlijke hoeveelheden wapens opgeslagen op het platteland”. Volgens de ANC-leider wacht president De Klerk als verlamd af. Waar ter wereld zou een regering bevolkingsgroepen toestaan wapens het land in te smokkelen?, vroeg hij zich openlijk af. “Het is duidelijk dat de regering absoluut niet in staat is deze dreiging aan te pakken”.

Het is ondenkbaar dat De Klerk geen rampenplan klaar heeft liggen. Maar voorlopig gokt de regering op de enorme kloof tussen retoriek en politiek in Zuid-Afrika. Terwijl de AWB gewapend door de straten van Vereeniging marcheert, overleggen de leiders van het Afrikaner Volksfront, waar de AWB toe behoort, vrijwel dagelijks met een delegatie van Mandela's ANC over de mogelijkheid van een eigen blank gebied in Oost-Transvaal. De regering is zelf nog steeds in onderhandeling met de Vrijheidsalliantie van conservatieve blanke en zwarte partijen (zoals Inkatha en het Afrikaner Volksfront) over mogelijke aanpassingen in de interim-grondwet, waardoor de streekregeringen nog meer macht kunnen krijgen. Hoewel er weinig uitlekt over de onderhandelingen, wordt van beide fronten toenadering gemeld. Het is nog steeds mogelijk dat de Vrijheidsalliantie deel gaat uitmaken van het grote compromis. Het drie-kamerparlement, sinds vorige week in Kaapstad bijeen voor zijn laatste zitting, wacht daarom nog steeds op de definitieve versie van de grondwet die het moet goedkeuren.

Deskundigen relativeren de mogelijkheden van extreem-rechts om een heuse oorlog te beginnen. De Afrikaner Weerstandsbeweging, verreweg de grootste militaire organisatie, heeft naar schatting tienduizend getrainde en bewapende leden. Zij heeft daarmee zeker de potentie tot terroristisch geweld, maar of veel blanken de AWB zullen volgen in een gewapend conflict met een onduidelijk doel (het oude Zuid-Afrika?, de Boerenrepublieken Transvaal en Oranje Vrijstaat?, een kleinere 'volksstaat'?) is zeer de vraag. Afrikaners in de ambtenarij, het leger en de politie hebben veel te verliezen. Hun banen en pensioenen zijn in de nieuwe grondwet gegarandeerd. De politie is bovendien goed op de hoogte van de bewegingen in rechtse kringen. De eerste 'ultra's' met terroristische plannen, zoals een aanval op Zuid-Afrika's enige kerncentrale, werden de afgelopen maanden meteen opgepakt. Het is niet voor niets dat juist de oud-generaals die het Afrikaner Volksfront leiden vooralsnog hun inspanningen richten op een akkoord met het ANC.

Intussen verandert Zuid-Afrika gewoon verder. De Afrikaner Broederbond, het geheime mannen-genootschap dat veertig jaar lang op de achtergrond het politieke en culturele leven van de Afrikaners bepaalde, besloot zichzelf dit weekeinde aan te passen aan de nieuwe omstandigheden. De nieuwe 'Afrikanerbond' wordt een culturele organisatie die open staat voor Afrikaans-sprekende mannen én vrouwen uit alle bevolkingsgroepen. En zaterdag eindigde Miss Zuid-Afrika als tweede in de Miss World-verkiezing, die werd gehouden in Sun City, het Zuidafrikaanse Las Vegas in het 'thuisland' Bophuthatswana. Zij is zwart, en afkomstig uit Soweto.

    • Peter ter Horst