Schuberts Winterreise vergt veel meer dan een pianoforte en ervaring

Concert: Charles van Tassel, bariton; Marien van Nieuwkerken, pianoforte. Programma: F. Schubert: Winterreise. Gehoord: 28/11 Concertgebouw Amsterdam.

In een zangerscarrière vormt Schuberts liederencyclus Winterreise een van de hoogste toppen. Niemand zal aan de beklimming van deze berg beginnen zonder de overtuiging dat hij voldoende reserves heeft. De veelzijdige zanger Charles van Tassel, die op vrijwel ieder gebied van de zangkunst ervaring heeft, achtte de tijd rijp om zich op winterreis te begeven, een traject dat loopt van desolate eenzaamheid naar overgave aan de dood.

Schubert gaf de stemmingen van de eenzame reiziger weer met zulke eenvoudige middelen dat men zich als zanger nergens achter kan verschuilen. Extraverte uitbarstingen en aangescherpte contrasten zijn ontoelaatbaar in deze liederen waarin alles zich afspeelt in oneindig veel gradaties van introverte bespiegeling en weemoedige herinnering.

Charles van Tassels vocale middelen leken niet voldoende om de subtiele verschuivingen in expressie uit te beelden. Met inzet van zijn forse stem en rondborstige instelling miste hij bij vrijwel elk lied zijn doel.

Vorig jaar gaf Charles van Tassel uitvoeringen van de Winterreise waarbij zijn vaste begeleider, Marien van Nieuwkerken, op een moderne concertvleugel speelde. Gisteren, voor het eerst in de Kleine Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw, speelde Van Nieuwkerken op een kopie van een Graf-vleugel uit de tijd van Schubert, in bezit van cellist Anner Bijlsma. “Zo'n oud instrument heeft meer klankcontrasten, je hoort andere dingen en de stiltes zijn belangrijker”, zegt Van Tassel.

Hierin heeft hij ongetwijfeld gelijk. Maar het instrument doet dit niet vanzelf: het is aan de bespeler om de mogelijkheden te realiseren. Van Nieuwkerken bleek nog niet voldoende vertrouwd te zijn met de Graf-vleugel om de verschillend gekleurde registers expressief te gebruiken, en de kans om een heldere articulatie te realiseren liet hij onbenut. Ook Van Tassel was niet gericht op een duidelijke articulatie. Zijn slordige uitspraak van de tekst en zijn uiterst globale zinsbouw wezen erop dat hij zich meer met het oppervlak van de melodie bezighield, dan met dat wat eronder schuilde.

Een oppervlakkige Winterreise is géén Winterreise, en we moeten het er maar op houden dat Van Tassel en Nieuwkerken zeer gelukkige mensen zijn die de desolate sfeer van deze Schubert-cyclus niet kunnen plaatsen.

    • Katja Reichenfeld