Margaret Thatcher, haar bewonderaars èn slachtoffers

Thatcher: The Downing Street Years, RTL5, 21.35-22.30u.

Anglofielen wisten al heel lang dat Margaret Thatcher op de verkeerde stoel zat als premier van Groot-Brittannië. Maar wat had ze dan wel moeten worden? Het antwoord wordt duidelijk na het zien van de vierdelige BBC-serie Thatcher: The Downing Street Years, die vanavond op RTL5 begint. Deze vrouw had actrice kunnen worden in de school van de grote dramatische rollen. Haar stijl is weliswaar wat gedateerd, maar haar timing, de nadruk die ze steeds precies op het juiste woord weet te leggen en de perfecte keuze van de daarbij behorende gelaatsuitdrukkingen vormen een les voor ieder die graag op de planken wil staan. Als actrice had ze ook nog minder schade aan haar land aangericht.

De serie bestaat uit een reeks interviews met Thatcher zelf en met een aantal van haar collega's, onder wie bewonderaars èn slachtoffers. Voor deze geschiedenis van de elf jaren (1979-1990) van de Thatcher-regering heeft producent Denys Blakeway een aardig middel gebruikt om reacties uit te lokken. Hij vertelde elke geïnterviewde wat hij al van een ander had gehoord. Dat leidt tot mooie reacties: verbazing of woede van Thatcher, zuchten en opgehaalde schouders van haar voorganger Edward Heath en schooljongensgegiegel van voormalig minister van financiën Nigel Lawson.

Margaret Thatcher sprak 48 uur lang voor de camera en moet hebben gedacht dat het hier om een hagiografie ging. Niets is minder waar. Er zijn wel een paar mensen die lof over haar uitspreken, maar de meerderheid van de sprekers is zeer negatief. En de manier waarop Blakeway de interviews en de archieffragmenten heeft gemonteerd, leidt eerder tot hilariteit dan bewondering.

Toch houdt Thatcher zich staande en wie niet beter wist zou denken dat alle ellende vandaag de dag in Groot-Brittannië niets met haar te maken heeft. Voor alles wat misging, heeft ze een antwoord: het was háár schuld niet, maar die van haar collega's die stuk voor stuk laffe slapjanussen waren. Als ze naar haar hadden geluisterd en de strijd niet al hadden opgegeven bij de geringste tegenwind, hadden al haar ideeën vruchten afgeworpen. Verraders waren ze allemaal.

Eigenlijk mist de serie diepgang. Het commentaar en de mensen die aan het woord komen bevatten niets nieuws. Volgens lord Gilmour was Thatcher irrationeel. Dat wist iedereen. Lord Carrington dacht dat haar beleid niet ten goede zou komen aan de Britse industrieën. Dat dacht iedereen. Dat Thatcher geen hoge pet op had van haar collega's, had ze allang duidelijk gemaakt. En dat lord Whitelaw moet uitleggen dat ze geen gevoel voor humor heeft, is niet nodig.

De eerste aflevering heet Woman at War, een titel die refereert aan de Falkland-oorlog. Margaret Thatcher was toen op haar best. De schrille stem, het kapsel als een helm, de platitudes; ze pasten bij een bevolking die zich gereed maakte om jonge soldaten naar hun mogelijke dood te sturen. Daarna kon Thatcher haar vechtlust alleen nog kwijt bij haar collega's.

Uiteindelijk hadden ze er genoeg van. Heel Engeland wachtte met spanning op de laatste aflevering, waarin ze zou reageren op de manier waarop ze haar positie kwijtraakte. Maar ook hier kwam niets nieuws: Thatcher is verbitterd en verbijsterd. Dat de serie oppervlakkig blijft, is niet het punt. Het gaat er hier om hoe Thatcher de emoties brengt en dat doet ze meesterlijk. Het is allemaal zó dramatisch, dat het voor wat zij de 'niet-gelovigen' noemt, heel grappig wordt.

    • Sue Baker