'CPN past goed bij Groninger platteland'

In het Veenkoloniaal Museum in Veendam is zaterdag de tentoonstelling 'Tussen Moskou en Finsterwolde' geopend, die een overzicht geeft van de geschiedenis van de communistische beweging in Oost-Groningen. “De Sovjet-Unie was de muur waarop we konden terugvallen.”

VEENDAM, 29 NOV. “Onze innige deelneming met het overlijden van kameraad Stalin.” In het communistische dagblad De Waarheid stonden in maart 1953 vele kleine rouwadvertenties afgedrukt waarvan een groot aantal afkomstig was van families uit Oost-Groningen. De Oostgroningse CPN-afdelingen zijn altijd trouw gebleven aan de ideologie van het Sovjet-communisme. Of zoals R. Meinds, jarenlang gemeenteraadslid voor de CPN in Scheemda, het uitdrukt: “We stonden tijdens de Koude Oorlog weliswaar met de rug tegen de muur, maar een troost was dat die muur de Sovjet-Unie was waarop we konden terugvallen.”

Op de tentoonstelling in het Veenkoloniaal Museum in Veendam, die loopt tot 13 maart 1994, wordt aan de hand van pamfletten, foto's, films, vlaggen, affiches, brieven, strooibiljetten, notulen en krantenartikelen een beeld gegeven van de opkomst, de bloeitijd kort na de oorlog en de langzame ondergang van het communisme in het Oldambt en de Veenkoloniën.

Oost-Groningen is vanaf het begin een communistisch bolwerk geweest. In dit gebied met sterke maatschappelijke tegenstellingen tussen de rijke “hereboeren” en de arme landarbeiders had de socialist Domela Nieuwenhuis op het eind van de vorige eeuw veel aanhang. Maar veel Groningers vonden het socialisme te gematigd en kozen voor het communisme. Na de Russische revolutie van 1917 werden in Oost-Groningen talrijke nieuwe CPN-afdelingen opgericht. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 1919 behaalde CPN al meteen twee raadszetels in Beerta en Finsterwolde. Later verwierf de partij door haar strijdbare houding in het verzet tegen de Duitse bezetter veel sympathie. De verkiezingen van 1946 brachten de communisten in Groningen een aanhang van 15.1 procent. In Beerta en Finsterwolde behaalde de CPN de absolute meerderheid en dat zou 40 jaar lang zo blijven. De partij kreeg ook wethouders in Termunten, Groningen en Winschoten. Maar elders zakte de partij weer langzaam weg.

Bij de Statenverkiezingen van 1970 behaalden de communisten plotseling een eclatante overwinning, een op de zeven Groningers stemde CPN. De CPN werd de derde partij in de provincie, na PvdA en ARP. De overwinning (van 2 naar 8 zetels) was te danken aan het “Fré Meis-effect”. Meis organiseerde in 1969, los van de vakbonden, wekenlang stakingen tegen een dreigende sanering van een aantal stokarton-fabrieken. Onder Meis werd de CPN een echte actiepartij. Ook veel studenten stroomden toe.

Maar de “tweede jeugd” van de partij was geen lang leven beschoren. In 1977, toen de CPN de banden met Moskou aanhaalde, verloor ze vijf van zeven Kamerzetels die ze in 1972 behaalde. In 1986 verdwenen de communisten helemaal uit de Tweede Kamer. De interne crises - de “horizontalen” wilden trouw blijven aan de marxistische beginselen, terwijl de vernieuwers hun toevlucht namen tot het feminisme - kostte de CPN de kop. Ook In Oost-Groningen kalfde het communistische bolwerk gestaag af, maar minder snel dan in de rest van het land. In 1982 werd in Beerta H. Jagersma nog benoemd als eerste communistische burgemeester van Nederland. Volgens de historicus Voerman, één van de schrijvers van het boek dat bij de tentoonstelling hoort, blijft de hechte politieke structuur van de CPN op het Groningse platteland beter in stand dan elders. “De communisten staan schouder aan schouder om het marxistische gedachtengoed te bewaren. Het gebied verstedelijkt niet, de communistische arbeiders blijven er wonen en houden de communistische traditie levend.”

In 1991 werd de CPN opgeheven en ging de partij op in GroenLinks. Tot verdriet van veel Oost-Groningers. Oud-CPN'ers en VCN'ers (Verbond van Communisten in Nederland) richtten een jaar later in Finsterwolde een nieuwe communistische partij op: de NCPN, de Nieuwe Communistische Partij van Nederland. Want de Muur mocht dan zijn gevallen en de Sovjet-Unie verdwenen oud-CPN-wethouder K. Stek in Beerta, verklaarde : “Er is geen sprake van dat het communisme dood is.”

    • Karin de Mik