Brinkman botst op grenzen CDA; Ook het CDA loopt niet warm voor een nieuwe WAO-ingreep

EDE, 29 NOV. Een frontale aanval door PvdA-leider Kok, een gebrekkige dekking door premier Lubbers en flink gemor in eigen kring op de najaarspartijraad in Ede. De manouvreerruimte van CDA-fractieleider Brinkman is beperkt geworden nadat hij vorige week tevergeefs probeerde om de WAO-wetgeving opnieuw ter discussie te stellen.

“Onhandig”, zo noemde menig lid van de partijraad zaterdag Brinkmans manier van opereren. Want ook in de CDA-achterban is de WAO een gevoelig thema. “Hij heeft zich geïsoleerd en begint die hele discussie voorbarig”, klonk het in de wandelgangen van de Reehorst in Ede. Brinkman gaf toe dat hij schade had opgelopen. “Als je bang bent om zo nu en dan schrammen en butsen op te lopen moet je niet in de politiek gaan”, zei hij na afloop van de partijraad. Volgens hem is er niet aan te ontkomen om de WAO-wetten in de toekomst weer tegen het licht te houden. “Om die discussie kan niemand heen”, zo herhaalde hij telkens opnieuw. Het leek alsof hij zijn achterban duidelijk wilde maken dat hij, als beoogd premier, niet wil worden opgezadeld met een gebrekkige WAO-wetgeving; de WAO moet dus op de politieke agenda blijven staan. “Het gaat erom hoe we de boel overeind kunnen houden. Wie denkt dat we er nu zijn creert een schijnwerkelijkheid.”

Maar noch bij coalitiegenoot PvdA, noch bij premier Lubbers, noch bij de eigen partijachterban is er veel animo om de hele WAO-discussie voort te zetten. De leider van de PvdA greep zijn kans. Kok zei zondag voor de AVRO-radio dat de CDA-fractieleider bezig is met “onsmakelijke politieke spelletjes”. Volgens Kok heeft Brinkman “zijn hand overspeeld” door voorbarig aan de WAO te morrelen en heeft hij in de Tweede Kamer het onderspit moeten delven. “Ik vind het niet verstandig om maar weer eens over de bestaande gevallen te gaan praten”, zei Kok. Hij nam de kans waar om het sociaal gezicht van de PvdA op te poetsen, een gezicht dat zwaar werd beschadigd door de WAO-ingreep van 1991. Kok werpt zich op als de beschermer van de hervormde WAO, Brinkman wordt afgeschilderd als de politicus die onrust kweekt aan het sociale front. Maar de CDA-fractieleider ergert zich op zijn beurt aan de pretentie van de PvdA het monopolie te claimen van de sociale rechtvaardigheid. Een pretentie waarmee de PvdA naar de kiezer wil, de tumultueuze WAO-zomer van 1991 naar de achtergrond schuivend.

De steun die premier Lubbers aan zijn beoogde opvolger gaf heeft niet dezelfde boze toon als de termen waarin Kok zijn aanval bewoordde. Het blijft schimmig of Lubbers Brinkman op het verkeerde been heeft gezet met de suggestie dat het kabinet nieuwe WAO-ingrepen in petto had. Vrijdag, na afloop van de wekelijkse ministerraad, zei Lubbers dat het kabinet bereid was met voorstellen te komen als de Kamer het plan van de commissie-Buurmeijer had ondersteund. “Maar dat rapport heeft het niet gehaald”, zo voegde hij er aan toe. Brinkman gaf zaterdag de schuld aan de PvdA. “De Kamer wilde wel maar de PvdA wilde het niet”, zei hij tegen zijn gehoor.

Lubbers spaarde echter kool en geit, PvdA en Brinkman. De PvdA legt nu meer de nadruk op fraudebestrijding, zei Lubbers prijzend, al vond hij “dat het wel wat jaren eerder had mogen gebeuren”. Tegen Brinkman zei hij dat hij zelf met zijn opmerkingen 'Nederland is ziek' al de aanzet gaf tot ingrepen in de sociale zekerheid. “We zijn er nog lang niet. Als andere partijen meer werkgelegenheid willen, moeten de loonkosten omlaag. We zullen de belasting en sociale zekerheid dus weer tegen het licht moeten houden. Ik sta naast en achter Elco Brinkman”, aldus Lubbers. Met deze woorden wilde Lubbers de irritatie bij Brinkman wegnemen over de gebrekkige steun die hij vorige week kreeg. Maar menig CDA-Kamerlid schudde het hoofd bij het horen van Lubbers' zalvende woorden. Brinkman keek, vanuit de schaduw van de premier, star voor zich uit de zaal in.

Voor Brinkman, beoogd lijsttrekker en beoogd premier, breken moeilijke tijden aan. Hij is bang, als premier, te worden geconfronteerd met steeds meer nieuwe WAO-gevallen die nieuwe ingrepen vergen. Maar van Lubbers en minister De Vries (sociale zaken) krijgt hij geen steun om de publieke opinie al “te masseren” voor verdergaande ingrepen. Lubbers vindt dat er geen “noodsituatie” is die aanvullende wettelijke maatregelen vereist. Tegelijk gaat de PvdA, bedreigd met een halvering van haar aanhang, in een wanhoopoffensief om de nederlaag zo veel mogelijk te beperken op een thema dat deze partij in de put bracht: de WAO. En tegelijk loopt de achterban van het CDA ook niet warm voor weer een WAO-ingreep. Op de CDA-partijraad in Arnhem kreeg Brinkman al een signaal dat hij bij de WAO geen carte blanche heeft. “We hebben een moeilijk verhaal, hoe krijgen we het uitgelegd”, vroeg Brinkman zich zaterdag af. “Ik schrik niet terug voor maatregelen die misschien onaangenaam zijn maar wel nodig”. In de verkiezingscampagne rekent kruisridder Brinkman op verzet, niet in de laatste plaats uit eigen kring.

    • Derk-Jan Eppink