Aideed boycot besprekingen; Overleg over hulp biedt Somalië een 'laatste kans'

NAIROBI, 29 NOV. De Somalische krijgsheer Aideed is een van de grote afwezigen op de conferentie over Somalië, die vandaag is begonnen in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba. Gisteren besloot hij niet zelf naar de conferentie af te reizen maar een delegatie te sturen. Vervolgens boycotte zijn delegatie vanmorgen de opening van de conferentie. Ook Aideeds belangrijkste rivaal Ali Mahdi en president Egal van de noordelijke streek Somaliland hebben het laten afweten. De conferentie is daardoor zozeer uitgekleed dat er zeker geen politiek akkoord zal worden bereikt.

Functionarissen van de Verenigde Naties noemen de conferentie “een laatste kans”. De VN hebben haast. Eind maart vertrekken de Amerikaanse soldaten uit Somalië en daarmee zal de VN-macht beduidend aan stootkracht verliezen. Een politiek akkoord vóór die datum is wenselijk, want als Somalië na maart weer in totale chaos wordt gedompeld zal het aanzien van VN en VS als vredestichters ernstig zijn geschaad. Aideed heeft echter helemaal geen haast. Als hij alsnog met militaire middelen aan de macht wil komen, is dat alleen mogelijk in afwezigheid van de Amerikanen. Hoe dichter 31 maart nadert, hoe groter de kans op concessies van zijn zwakkere rivalen.

Aideeds tegenstander Ali Mahdi komt niet naar de conferentie uit woede over het Amerikaanse besluit de klopjacht op Aideed te staken. President Egal van Somaliland, dat zich eenzijdig afhankelijk heeft verklaard, probeert met zijn afwezigheid druk uit te oefenen op de VN om Somaliland als afzonderlijke eenheid te behandelen. De regering van Somaliland is enkele maanden geleden begonnen met de demobilisatie van de clanmilities. Dit gebeurt zonder noemenswaardige hulp van de VN of andere buitenlandse donoren.

De bijeenkomst in Addis Abeba is officieel geen politieke, maar een humanitaire conferentie. De verspreiding van humanitaire goederen en de wederopbouw van het in clanstaatjes uiteengevallen Somalië zijn echter onmogelijk zonder een politiek akkoord over de veiligheid. De VN hopen daarom dat in de wandelgangen van de conferentie toch aan politieke verzoening worden gewerkt.

De speciale Amerikaanse afgezant voor Somalië, Robert Oakley, was gisteren pessimistisch over de kans op een spoedig akkoord. “Ze spelen een politiek spelletje”, zei hij over de afwezigheid van de Somalische hoofdrolspelers. “Maar ik geloof ook dat er eerst een oplossing moet worden gevonden op lager niveau.” Oakley lijkt met zijn vredesmissie voorzichtig een nieuwe weg in te slaan: eerst verzoening op het niveau van nomaden, boeren, intellectuelen en religieuze en clanleiders, zodat de positie van weigerachtige krijgsheren gestaag wordt ondermijnd. De speciale VN-afgevaardigde voor Somalië Mohammed Sahnoun volgde een soortgelijke tactiek maar moest vorig jaar ontslag nemen na een ruzie over dit beleid met secretaris-generaal Boutros Ghali. In Somaliland zijn de clanoudsten er met een dergelijke tactiek in geslaagd relatieve stabiliteit te bereiken.

In Somalië heerst na de stopzetting van de jacht op Aideed een ongemakkelijke kalmte. Belgische troepen trekken zich deze week terug uit het gebied rond dezuidelijke stad Kismayo en worden vervangen door Indiërs. Volgens VN-functionarissen willen krijgheren gebruik maken van deze wisseling van de wacht en bereiden zij militaire offensieven voor. In Baidoa, waar de laatste maanden rust heerste, braken dit weekeinde gevechten uit tussen clanmilities.

De voortgaande instabiliteit maakt de donoren steeds afkeriger van Somalië. Op een donorconferentie eerder dit jaar in Addis Abeba beloofden zij 163 miljoen dollar, maar volgens VN-hulpverleners kwamen zij later met slechts enkele miljoenen over de brug. Unicef klaagde het afgelopen weekeinde niet meer over geld te beschikken om zijn activiteiten voort te zetten. De VN geven dit jaar 1,5 miljard dollar uit voor Somalië, maar dit kolossale bedrag is uitsluitend bestemd voor militaire doeleinden.

    • Koert Lindijer