Pat Barker

Pat Barker: The Eye in the Door. Uitg. Viking Penguin, 280 blz. Prijs ƒ35,85.

De Engelse schrijfster Pat Barker heeft zich na haar nogal schetsmatige sociaal-realistische romans over de laagste arbeidersklasse (bijvoorbeeld Union Street) ontpopt als begenadigd beschrijfster van geestelijk leed bij de soldaten van de Eerste Wereldoorlog. Regeneration (1991) baseerde ze losjes op het contact dat legerneuroloog Rivers in 1917 had met de dichter-soldaat Siegfried Sassoon, waaromheen ze een kliniek vol getraumatiseerde soldaten schilderde - sober en zeer aangrijpend.

In haar nieuwe roman The Eye in the Door komen enkele figuren uit Regeneration terug. Opnieuw volgen we de sympathieke, door twijfels gekwelde Dr Rivers in zijn intellectuele therapeutische gesprekken met veelbelovende jonge mannen, die als bange wrakken uit de loopgraven zijn gekomen. Voor zichzelf noemt hij het de 'Public School Factor': jongens mochten nooit vrees tonen, wat zich later wreekte in echte angstneurosen. De roman begint in een Londens park met een homoseksuele ontmoeting van twee officieren die allebei volop met Dr Rivers te maken blijken te hebben.

Door heel de roman speelt de Engelse klassekwestie een rol, maar gelukkig heeft Barkers wat weeë toon van mededogen plaatsgemaakt voor boosaardige snibbigheid. Opnieuw ligt een historisch gegeven ten grondslag aan haar boek: een nep-vergiftigingsaffaire die door de Geheime Dienst werd opgezet om pacifisten te kunnen achtervolgen en gevangen zetten; en een schandaal uit 1918 over het 'Zwarte Boek' met de namen van 47 duizend homoseksuele Engelse mannen en vrouwen die met Duitse hulp en in een 'eeuwig verbond van angst' het land en het leger geïnfiltreerd zouden hebben. Barker maakte een complexe, bijzonder spannende spionage-achtige roman met deze gegevens, tegen een geniaal gestructureerde achtergrond van angstgevoelens van velerlei oorsprong en hevigheid.

The Eye in the Door is een uitzonderlijke oorlogsroman, waarin de politieke en sociale hysterie van de thuisblijvers wrang contrasteert met de bloederige en modderige waarheid van de verminkten in de loopgraven, en hun hulpeloos toeziende kameraden ernaast. Barker is dit uitgesproken mannenonderwerp met hart, rede en tot in de vingertoppen meester.

    • Margot Engelen