'Gemaakte financiële fouten gaan we herstellen'

Aruba zit in de financiële problemen. De financiële administratie is een chaos, er zijn te veel ambtenaren en in korte tijd te veel belastingverlichtingen doorgevoerd. Waarnemers vrezen een politieke crisis.

ORANJESTAD, 26 NOV. Minister-president Nel Oduber van Aruba zit temidden van tientallen dikke stapels blauwe dossiers in zijn werkkamer en maakt een sombere indruk.

Zijn (ei-)land is weliswaar rijk, de economie groeit er sterker dan in Nederland en het gemiddeld inkomen van de Arubanen behoort tot het hoogste in de hele Caraïbische regio. Ook trekt Aruba steeds meer toeristen naar zijn krijtwitte stranden en luxe hotels. Maar Oduber en zijn regering zitten in de put door een uit de hand gelopen uitgavenbeleid, chaos in de financiële administratie en een veel te groot aantal ambtenaren.

Een politieke crisis kan nauwelijks nog uitblijven, menen veel waarnemers. “We hebben fouten gemaakt, die moeten nu worden hersteld”, zegt Oduber. “Er zijn te veel ambtenaren benoemd, en in een korte periode zijn er te veel belastingverlichtingen doorgevoerd, Air Aruba (de nationale luchtvaartmaatschappij) is van de ondergang gered met overheidsgeld en dan is er nog de verplichting tot grote reserveringen voor het drama van drie niet afgebouwde hotels op ons eiland.”

Oduber wil nu hard op de rem trappen en de tering naar de nering zetten. Maar voor de ingrijpende maatregelen die daarvoor nodig zijn, kan hij de steun van de oppositie eigenlijk niet missen. Dat betekent de vorming van een crisiskabinet met zijn politieke opponent mr. Henny Eman, leider van de AVP, de grootste partij in het Arubaanse parlement. “In het belang van Aruba is nu een politiek en maatschappelijk aanpassingsprogramma nodig en ik ben van mening dat de twee grootste partijen nu moeten gaan samenwerken. Ik heb dat binnen mijn partij verdedigd, maar ik heb geen steun. We moeten het nu op eigen kracht proberen.”

Precies een maand geleden kwamen Oduber en Eman op uitnodiging van premier Lubbers en minister Hirsch Ballin (Koninkrijkszaken) naar Den Haag. Een Nederlandse ambtelijke commissie had tevoren in Oranjestad een 'quick scan' (snel, globaal onderzoek) naar de Arubaanse overheidsfinanciën ingesteld en was tot alarmerende conclusies gekomen: als er niet snel zou worden ingegrepen dreigde een bankroet voor Oduber. Op de totale uitgaven van ruim 500 miljoen gulden kampt de regering nu met een tekort van 140 miljoen een een acuut liquiditeitstekort van 105 miljoen, zegt de premier. In 1992 was het financieringstekort nog slechts 39,2 miljoen.

Zijn minister van financiën mevrouw A. Tromp-Yarzagaray hanteert lagere cijfers, omdat ze vorderingen van enkele tientallen miljoenen guldens van het ambtenarenpensioenfonds en de sociale verzekeringsbank op de overheid wil omzetten in leningen en hoopt op hulp van Nederland. Dit jaar zou Tromp nog 31 miljoen gulden moeten reserveren voor rente en aflossing op een lening voor het voltooien van enkele hotels die al twee jaar onafgebouwd aan het Arubaanse strand staan. Italiaanse aannemers lieten het afweten, onder het mom van een faillissement. Ze hadden een groot deel van de aanneemsom opgestreken en vertrokken met de noorderzon. Directieleden en tussenpersonen, verdacht van fraude, worden door de Italiaanse politie vervolgd en van Arubaanse kant in civiele procedures aansprakelijk gesteld.

Op 21 oktober tekenden Lubbers, Hirsch Ballin, Oduber en Eman in het Catshuis een protocol waarin onder andere werd afgesproken dat de Arubaanse regering ingrijpende maatregelen moet nemen om de overheidsuitgaven te saneren, en naar brede steun in de maatschappij en het parlement zal streven om dat programma te realiseren. Oduber leidt een coalitie met slechts 11 van de 21 zetels in het parlement, en moet momenteel één Kamerlid missen. Zijn rechterhand, MEP-fractieleider ing. Roland Laclé is ernstig ziek. “Het protocol blijft overeind, het is nu de basis van ons beleid”, zegt de premier. Maar de beoogde samenwerking met de oppositie krijgt hij niet voor elkaar. “Eman begon direct na onze bijeenkomst in Den Haag met een aanval op de kleine partijen in mijn coalitie. Het had weinig gescheeld of de regering was vóór mijn terugkeer al gevallen. Mijn eigen partij pikt geen samenwerking met hem.”

Eman zegt in een commentaar nog steeds te streven naar een crisiskabinet met Oduber, maar een aantal schoten voor de boeg te hebben gelost om het Arubaanse politieke klimaat te zuiveren. “Het bestuur is hier gebaseerd op het ouderwetse patronagesysteem. De regeringspartijen hebben veel politieke vriendjes op de loonlijst van de overheid gezet, dáár zit het grote probleem.” Eman meent dat er een surplus van 1.700 ambtenaren is, op een totaal van ruim 5.000. “Ik geloof dat Oduber op het eind van zijn latijn is. Hij staat onder druk van de radicale vleugel in zijn partij, maar weet ook dat het zo niet meer verder kan.”

Eman ruikt politieke winst en wil in ruil voor medewerking aan een crisiskabinet op korte termijn nieuwe verkiezingen. Oduber ergert zich mateloos aan zijn beschuldigingen dat de regering corrupt zou zijn en zich aan wanbeheer schuldig maakt. “In de Arubaanse politiek bestaat er geen enkel respect meer voor elkaar. Hoe kun je in zó'n klimaat tot samenwerking komen?”

Deze week heeft de Centrale Bank van Aruba Oduber een handje geholpen om uit de meest acute financiële problemen te komen, door onder scherpe voorwaarden twee obligatieleningen op de binnenlandse kapitaalmarkt te plaatsen, met een looptijd van drie en vijf jaar. President Arthur S. Irausquin maakte daarbij gebruik van de ruime overliquiditeit van de Arubaanse banken en versoepelde voor deze lening de kredietrestricties die hij aan de banken heeft opgelegd. “Die restricties blijven op zich nodig om te voorkomen dat de banken te veel geld gaan uitlenen, want dat zou alleen maar leiden tot consumptieve bestedingen aan importgoederen, en dat leidt weer tot een onverantwoord verlies aan deviezen”, zegt de president.

Minister Tromp-Yarzagaray noemt de financiële problemen “ernstig maar oplosbaar”. Als eerste stap kondigt ze aan dat 40 arbeidscontractanten boven de 60 jaar per 1 januari uit dienst gaan. Daarna wordt een organisatiebureau ingeschakeld om na te gaan welke kerntaken de overheid moet blijven vervullen en welke diensten geprivatiseerd en welke overheids NV's verkocht kunnen worden. “Binnen een jaar komt er een beleid voor het vrijwillig vertrek van ambtenaren en vanaf 1995 zullen misschien gedwongen ontslagen volgen. Waar nodig zullen we departementen samenvoegen. Ook gaan we de 'tax-holidays' voor nieuwe ondernemingen (tien jaar belastingvrijstelling) drastisch beperken. Aan Nederland hebben we 2 miljoen steun gevraagd voor een project om het financieel beheer op mijn departement te reorganiseren.”

    • Theo Westerwoudt