Orkest van de 18de Eeuw geeft 500ste concert

Concert: Orkest van de 18de Eeuw o.l.v. Frans Brüggen. Programma: W.A. Mozart: Symfonie KV 319; Mozart/Brüggen: De lange mars (delen uit KV nrs 239, 249, 366, 477, 620); F. Schubert: Achtste symfonie. Herhalingen met deels andere programma's: 25, 26/11 Muziekcentrum Vredenburg Utrecht; 27/11 Muziekcentrum Enschede.

Het 498ste concert van het Orkest van de Achttiende Eeuw was dinsdag in het Amsterdamse Concertgebouw, gisteravond trad het orkest op in Brussel en vanavond is het 500ste concert in Utrecht. Bijzonder aan deze serie concerten is de uitvoering van De lange mars, een door dirigent Frans Brüggen samengestelde suite van vijf marsen van Mozart. De titel is symbolisch voor de weg die het op authentieke instrumenten spelende Orkest van de Achttiende Eeuw sinds 1981 heeft afgelegd: 31 tournees met optredens in 181 steden (van Adelaide tot Zwolle) in 4 werelddelen.

Het 55 leden tellende orkest met musici uit 16 landen is in 12 jaar nauwelijks van samenstelling gewisseld en heeft een bijzonder sterke band met oprichter Frans Brüggen, die vrijwel alle concerten dirigeerde. Met Roger Norrington verliep de samenwerking niet geweldig, maar in de toekomst zullen ook Edo de Waart (beslist niet 'authentiek') en Gustav Leonhardt (fanatiek 'authentiek') voor het orkest staan. Brüggen staat ook voor niet-'authentieke' orkesten, zoals het Radio Kamerorkest en het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Dat heeft de prettige uitstraling dat de muziek zèlf toch belangrijker is dan de middelen waarmee die wordt uitgevoerd.

Het orkest maakte totnutoe 29 live-platen. In scherp contrast tot al die grote getallen staat het aantal uitgevoerde componisten: slechts 14. En van 6 van hen werd dan nog slechts 1 werk uitgevoerd. Het Orkest van de Achttiende Eeuw is vooral het orkest van de Weense klassieke muziek uit de 18de èn 19de eeuw: Haydn (15 late werken), Mozart (39 stukken) en Beethoven, van wie de 9 symfonieën volgend jaar compleet op cd uitkomen. Zo is het wereldsucces van het orkest gebaseerd op de uitvoering van een groot deel van de allerbeste muziek - het terrein waarop ook de grootste artistieke concurrentie bestaat.

Door de enorme vertrouwdheid met de stijl van de componisten waarop het zich concentreert bereikt het orkest telkens opnieuw weer verrassende resultaten in onverwachte frasering, tempokeuze en klankrijkdom. De overbekende finale van Mozarts symfonie nr. 33 was overrompelend. En De lange mars viel meer op door gedempte zwoelheid en dramatiek (in het aan de Maurerische Trauermusik ontleende deel) dan door het marsritme, dat door Mozart zelf ook bijna wordt verdoezeld.

Na Beethoven is het orkest bezig om Schubert compleet op te nemen, daarna volgen nog de Mendelssohn-symfonieën. Tijdens de huidige tournee staan Schuberts Zesde en de Achtste (onvoltooide) symfonie op het programma. In beide delen van die prachtig en indringend uitgevoerde 'Onvoltooide' ontplooide Brüggen heftige en soms beklemmende contrasten. Het eerste deel herinnerde soms zelfs aan de scène met de Stenen Gast in Mozarts Don Giovanni.

Merkwaardig is dat Brüggen na 497 eerdere concerten tijdens het slotapplaus in Amsterdam nog zó slecht wist om te gaan met het orkest dat hij nauwelijks in de eer laat delen, en met het publiek dat hem tot twee keer toe terug riep. Toen Brüggen van het podium vertrok zonder de geplande toegift (een deeltje Rosamunde) in te zetten, liet men het er maar bij. En zo stonden we om tien uur weer buiten in de kou.

    • Kasper Jansen