IJzig WAO-debat tussen 'kroonprinsen'

DEN HAAG, 25 NOV. Sinds het voorjaar van 1991 zijn drie letters voldoende om tussen de coalitiepartners CDA en PvdA een explosieve sfeer te doen ontstaan: WAO. Beide partijen hebben zo hun eigen trauma's overgehouden aan de nog altijd omstreden pogingen het aantal arbeidsongeschikte werknemers in Nederland, ruim 900.000, te verminderen.

Voor het eerst is het dezer dagen in de Tweede Kamer tot een confrontatie gekomen tussen de toekomstige lijsttrekker van het CDA, fractieleider Brinkman, en de 'kroonprins' van de PvdA, staatssecretaris Wallage (sociale zaken). De bespreking van het rapport van de parlementaire enquêtecommissie over de sociale verzekeringen - zoals de WAO - liep uit op een ijzig debat, met aan de ene kant Brinkman en aan de andere kant Wallage, bijgestaan door PvdA-fractieleider Wöltgens. De geprikkelde sfeer waarin die discussie verliep heeft, behalve met de naderende verkiezingen, alles met die trauma's te maken.

De aanpak van de WAO, in het bijzonder de verlaging van de uitkeringen voor nieuwe arbeidsongeschikten, wordt als de belangrijkste oorzaak beschouwd voor het drastische zetelverlies dat de PvdA blijkens verkiezingsonderzoeken te wachten staat. In de plannen die het kabinet in de zomer van 1991 onder crisisdreiging presenteerde, werd ook een verlaging van de uitkeringen voor bestaande WAO'ers voorgesteld. De CDA-fractie heeft dat kabinetsvoorstel altijd gesteund, de PvdA daarentegen besteedde veel energie aan pogingen om in elk geval de lopende uitkeringen niet aan te tasten. Dat leidde niet alleen tot veel irritatie bij het CDA, maar droeg ook veel bij aan de verwijdering tussen de PvdA-fractie in de Tweede Kamer en de toenmalige staatssecretaris Ter Veld, die later als gevolg van een vertrouwensbreuk met haar partijgenoten moest opstappen.

Het lukte de PvdA-fractie uiteindelijk de bestaande WAO'ers te ontzien (dat wil zeggen: voorzover ze straks bij herkeuring niet toch op een lagere uitkering uitkomen). Ze slaagde daarin mede in de wetenschap dat er een potentiële Kamermeerderheid was die er op dit punt ook zo over dacht: behalve PvdA ook VVD, D66 en GroenLinks. De CDA-fractie stemde in met deze PvdA-wens, heeft dat altijd als een te grote concessie beschouwd, en daarmee een rekening die ooit vereffend diende te worden. De tol moest dan maar worden betaald door nieuwe WAO'ers, concludeerde het CDA: hun uitkering moest verder omlaag.

Toen daarover omstreeks de jaarwisseling opnieuw onenigheid tussen de coalitiepartners ontstond, bleek de communicatie tussen beide fracties zelfs geheel te stokken. Brinkman zocht zijn toevlucht tot oppositiepartij VVD. De fractiespecialisten van CDA en VVD bereikten binnen de kortste keren wel een akkoord over de WAO, wat voor de PvdA voldoende was om - dit keer bij monde van vice-premier Kok - met crisis te dreigen.

Om die te vermijden nam het kabinet in een weekeinde in januari zelf weer het heft in handen, in het bijzonder premier Lubbers en CDA-minister De Vries (sociale zaken en werkgelegenheid). Zij sloten alsnog een akkoord met de PvdA en floten Brinkman terug. De kroonprins van het CDA werd door de koning van dezelfde partij zijn plaats gewezen.

De Tweede Kamer ging uiteindelijk akkoord met het jongste kabinetsvoorstel. Zonder genoegen, en slechts gedwongen door de wetenschap dat het anders echt crisis zou zijn. De CDA-fractie liet toen al weten dat wat haar betreft het laatste woord over de WAO nog niet was gezegd. Die belofte is Brinkman zeker nagekomen. De PvdA heeft vooral behoefte aan rust aan het WAO-front en vindt dat wie wetten aanneemt, ook de tijd moet nemen om ze tot een goede uitvoering te laten komen. Maar de CDA-fractie is de concessies waartoe zij zich gedwongen heeft gevoeld, nimmer vergeten. Brinkman bleef de WAO ter discussie stellen. Hij kreeg dit najaar hulp uit onverwachte hoek. De parlementaire enquêtecommissie, die er nota bene destijds tegen de zin van de CDA-fractie is gekomen, pleitte voor nieuwe ingrepen in de WAO. Onder voorzitterschap van de PvdA'er Buurmeijer.

    • John Kroon