Dr. Martens gaat in kleren; 'Docs' op drift

'Krakersschoenen' of 'soldatenkistjes'. Zo wordt het schoeisel van het merk Dr. Martens wel genoemd. Het zijn stevige stappers met een no-nonsens uiterlijk, voor de geschoolde schoenen-watcher ogenblikkelijk herkenbaar aan het robuuste leer en knalgeel stiksel langs een vuistdikke zool.

Het is, kortom, begrijpelijk dat de bekende Britse modepublicist Colin McDowell in zijn Shoes, Fashion and Fantasy (1989) spreekt van 'de bokshandschoen voor de voet'. De schoen was in de jaren zeventig niet voor niets populair onder Britse punkers en skinheads, die met hun bovver boot, wat zoiets betekent als laars met stalen neus, letterlijk en figuurlijk tegen de schenen van de gevestigde orde schopten.

Het zou de ontwerper geschokt hebben. Want de 'Doc' was oorspronkelijk bedoeld als orthopedisch schoeisel voor verpleegsters en politieagenten met pijnlijke voeten. Dr. Klaus Maertens uit München ontwierp zijn eerste model in 1945, nadat hij bij het skieën zijn voet brak en een comfortabele leest nodig had. Het duurde even voordat een bedrijf de schoen met luchtkussenzool in produktie durfde te nemen. Maar op 1 april 1960 was het zover. In het Engelse Wollaston rolde het eerste paar Dr. Martens (zonder e) van de band onder de naam '1460' (een verwijzing naar de lanceringsdatum 1-4-1960).

Aanvankelijk bleef succes uit, maar vanaf het midden van de jaren zestig sloeg de 'DM' plotseling aan bij jeugd- en cultgroepen. Mods, rockers, popsterren, homo's, punks, hippie-meisjes, grungers, allemaal liepen of lopen ze op de 'Air Wair'-zool. De afgelopen jaren is de schoen zelfs ontdekt op de Parijse catwalk van exclusieve mode-ontwerpers, zoals Helmut Lang en Martin Margiela. Die tonen hun postmoderne, maar vooral gerafelde kleding het liefst boven een paar stoere Docs.

Zo maakte de Duitse verpleegstersschoen een merkwaardige carrière: via de agressieve, anti-sociale stadsjeugd naar de avantgardistische jet-set, om ten slotte te eindigen als universeel mode-accessoire. Nu worden per week 190 duizend paar schoenen geproduceerd om de groeiende vraag bij te houden.

Maar Dr. Martens wil meer: een volwassen A-merk worden namelijk, met een totale lijn van modeartikelen. Daarom werd het Britse ontwerpersduo Red or Dead ingeschakeld om kleding te bedenken die moet aansluiten bij het jonge imago van de schoen. Sinds kort hangt een heren- en jongenslijn van DM in de winkels; een collectie kinderkleding is in de maak.

Red or Dead, alias Wayne en Gerardine Hemingway, kregen de opdracht omdat zij al eerder hun liefde voor DM-schoenen hadden getoond. Wayne Hemingway studeerde ooit metereologie maar begon met vriendin Gerardine onder de naam Red or Dead een marktkraam met tweedehandskleding in Londen. Die naam sloeg op Hemingways vader Billy Two Rivers, een Mohawk indiaan en voormalig wereldkampioen worstelen. De doorbraak kwam toen zij met enorm succes oude Dr. Martens-schoenen versierden met veiligheidsspelden, kralen en metalen neuzen.

Inmiddels is Red or Dead uitgegroeid tot een gerespecteerd ontwerperslabel met tien eigen winkels in Europa en een reputatie voor brutale kleding. Spijkerpakken van doorzichtig plastic, deux-pièces van roze badmatstof en bermuda's met plaatjes van favoriete huisdieren zijn eerder regel dan uitzondering. Panden van grofgebreide truien worden aan elkaar gezet met behulp van kunstgebitten. Alles is mogelijk voor Red or Dead, zolang het maar 'grappig' blijft.

Die extravagantie is in de kleding van Dr. Martens niet terug te vinden. De winter- en zomercollectie, bedoeld voor 'echte mannen van deze tijd', is geïnspireerd op ouderwetse werkmanskleding. Canadese houthakkershemden in de 'McMarten-ruit' (met geel streepje, natuurlijk) worden gecombineerd met corduroy pakken. Vesten hebben een verstevigde suède voorkant en aangebreide mouwen van grove frottéwol. Ook zijn er broeken van zware katoenen twill, en jassen van ruimtepakken-stof en van een olie-achtige substantie. De enige ode aan de 'grappigheid' is een badstoffen bloes bedrukt met knoestige koppen van Engelse landarbeiders en huishoudelijke artikelen.

De DM-kleding is echter in het algemeen recht toe recht aan, praktisch, en herkenbaar aan de gele Dr. Martensstiksels. Voor de slechte verstaander zijn er op t-shirts, boxershorts en sokken ook nog andere luidruchtige verwijzingen naar de luchtkussenschoen van de Duitse dokter, zoals zoolsporen, vetermotieven, vliegende DM-schoenen en teksten als 'Sole Brothers' of 'Solemates'. Voor 's nachts zijn er hansopjes en lange onderbroeken met - juist ja - geel stiksel.

Anders dan de kleding zijn de nieuwe schoenmodellen voor 1994 van Dr. Martens wél gedurfd. Die verschijnen binnenkort in glanzend velours, in een Schotse ruit, en met een print van slangeleer. Daarnaast blijft de bekende '1460' natuurlijk verkrijgbaar, in dertien soorten leer (met namen als Crazyhorse, Mountain Bear of Waterbuck). De schoen is niet meer weg te denken uit de moderne wereld; zelfs is de Doc sinds kort opgenomen in de permanente expositie over 'Stijl en cultuur van de 20e eeuw' in het Victoria & Albert Museum te Londen. Genoeg bewijs voor een directeur van het bedrijf om te concluderen: 'Dr. Martens is de Volkswagen Kever van de schoenenwereld.''