Alles wat erop aarde aan speelgoedtreintjes bestaat

De expositie 'Trein in het klein II, 25 jaar modelspoorbaan' is tot 9 januari in het Spoorwegmuseum te Utrecht te zien. Di t/m za 10-17u, zo 13-17u. Op za en zo 28 en 29 november wordt in de Jaarbeurshallen te Utrecht 'Eurospoor' gehouden, waar 60 werkende modelspoorbanen zijn te bekijken. Open van 9u30-17u. Inl 030-306206.

Modelspoorkrant Otto Simons B.V. (uitgebracht door de importeur van LGB, verschijnt 4 keer per jaar), postbus 18, 7600 AA Almelo.

Als kind stond ik aan de rand van een enorme treintafel, waarop mijn vader een in mijn herinnering immens complex van sporen, wissels en stations had aangelegd. Stoomlocomotieven met lange slierten wagons en goederenwagens trokken langs mijn oog. De oorlog maakte dit alles tot herinnering. Hoe opwindend was het toen mijn vader eind jaren veertig mijn broer en mij blij maakte met weer een heuse Märklin-trein. Jaren achtereen kregen wij cadeaus waarvan ook mijn vader het grootste plezier had. Urenlang kon ik genieten van het besturen van de treintjes. En in bed droomde ik weg, al reizend in mijn eigen spoorwegwereld.

In de vorige eeuw was het meeste speelgoed gewoon van hout, vaak mooie staaltjes van huisvlijt. Daarna kwam blikken speelgoed in zwang, en vervolgens, na de laatste wereldoorlog, plastic. De ideale grondstof voor bijna al het speelgoed, uitermate geschikt om de werkelijkheid tot in details na te bootsen - hoe klein ook. Zo werden tegen het einde van de vorige eeuw de eerste houten speelgoedtreinen vervangen door blikken exemplaren. Nog zo primitief vormgegeven, dat er veel fantasie nodig was om er een afspiegeling van 'echte' treinen in te zien. Voor de allerkleinsten is hout nog steeds het mooiste speelgoed, maar voor de ouderen en de ouders moet de werkelijkheid zo precies mogelijk worden benaderd: in plastic dus.

De aanvankelijk eenvoudige speelgoedtreinen zijn in de afgelopen veertig jaar steeds ingenieuzer geworden. Van grote, onhandige voorwerpen werden ze steeds kleiner, zo klein zelfs dat je een loep nodig hebt om de details te kunnen bewonderen. De laatste jaren worden de miniatuurtreinen echter weer groter: we zien zogenoemde tuinsporen, waarmee je hele achtertuinen kunt herscheppen tot een eldorado met romantisch boemelende stoomtreintjes, schaal 1 op 22,5 - compleet met stoomfluit en andere treingeluiden.

In het Spoorwegmuseum in Utrecht is op een grote expositie te zien wat er op dit gebied te koop is. De aanleiding is een jubileum: een speelgoedfabriek in het Duitse Neurenberg, met al ruim honderd jaar ervaring op dit gebied, lanceerde 25 jaar geleden de nieuwe tuintrein op de markt: de Lehmans Gross Bahn (LGB). Hiermee poogde de fabrikant de moordende concurrentie van vooral Aziatische produkten op dit gebied het hoofd te bieden.

Treinliefhebbers kunnen in Utrecht genieten van al wat er op de aardbodem aan treintjes bestaat - op tuinformaat. Niet alle (NS-)modellen zijn waarheidsgetrouw. Wat onmiddelijk opvalt zijn de kleuren: fel geel, rood en blauw overheersen en maken de tuintreinen bijna tot een karikatuur van de werkelijkheid. Ze doen eerder Amerikaans aan dan Europees en het is daarom niet verwonderlijk dat de produkten van deze fabriek vooral in de Verenigde Staten zo populair zijn.

Voor de beginner is er een speciaal pakket: 'Fantasy'. Het bestaat uit een zogenoemde zadeltanklocomotief, een open en een gesloten goederenwagen, waarvan de laatste met beweegbare schuifdeuren is uitgerust. Op de open wagon rijdt een dinosaurusfiguur mee, voor de kleine bewonderaar. Zowel rails als modellen zijn weerbestendig. Wie genoeg heeft van plastic treintjes kan in het Spoorwegmuseum zijn hart ophalen aan de geschiedenis van de echte trein, sinds 1839 een bron van genoegen voor vele generaties.