Uniek Ajax-model blijft illusie voor alle sportbonden; Jeugd van Amsterdamse club bestaat voor 45 procent uit allochtoonse jongens

AMSTERDAM, 24 NOV. Bondscoaches van verschillende sporten hebben gisteren hun visie op opleiding mogen toetsen aan die van het topsportbedrijf Ajax. De manier van scouten, selecteren, ontwikkelen en begeleiden bij de Amsterdamse club zou als leidraad kunnen dienen voor tal van andere sportorganisaties, wier technische staven zich verenigen in het Nationaal Coach Platform. 'Ajax als schoolvoorbeeld voor talentontwikkeling', heette de bijeenkomst. 'Ajax-model, voor ons een illusie', zou de bondscoaches beter gepast hebben.

Zo wetenschappelijk als Ajax talenten opspoort en begeleidt, is uniek in de voetbalwereld. De manier waarop Louis van Gaal, directeur technische zaken van Ajax, Co Adriaanse, directeur opleidingen en Nico van Yperen, psycholoog, aan aanwezige toptrainers uiteenzetten hoe het Ajax-model werkt maakte diepe indruk. Voorzitter Wil Westphal van het platform moest toegeven dat zo'n ragfijn beleid geen navolging kan krijgen in welke sportorganisatie dan ook. Te meer, omdat de bondstrainers niet over vergelijkbaar grote financiële middelen kunnen beschikken. “Maar het moet hen vanmiddag wel duidelijk zijn geworden dat investeren in de opleiding de moeite loont.”

Een topsportbedrijf dat als produkt niet alleen resultaat maar ook spelschoonheid nastreeft. Zo verwoordde Adriaanse de visie van Ajax. Om zo'n symbiose te realiseren, dient gewetensvol met de talenten te worden omgesprongen. Allereerst is er de scouting van voetballertjes vanaf acht jaar. Een net van tipgevers dat alleen door 'Ajax-brillen' aan de hand van vastgelegde criteria talent op techniek, taktiek, persoonlijkheid en atletisch vermogen net cijfers moet beoordelen.

De club heeft de beschikking over zes voetbaltrainers, een looptrainer, een krachttrainer, een aerobic-trainer, een individualisten-trainer en een keeperstrainer. Daarnaast worden de talenten onderworpen aan oog- en reactietesten, geadviseerd door een diëtiste, is er studiebegeleiding, de scouting geautomatiseerd evenals de aard van blessures. Daarnaast verzorgt Nico van Yperen, psycholoog verbonden aan de Universiteit van Nijmegen, een sociaal-psychologische enquête onder de Ajax-jeugd. Waarom kan een ontwikkeling stagneren?

Niet bekend

Het systeem is heilig. Iedereen bij Ajax dient te weten hoe het Ajax-spel het beste tot zijn recht komt. Alle acties in dienst van het systeem. Is er dan geen plaats meer voor opportunisme, voor spontane voetballers, voor vrijbuiters met unieke passeerbewegingen? Liever niet. Maar dat wil niet zeggen dat er geen plaats meer is voor het individu, zegt Adriaanse. “Technische mogelijkheden moeten worden uitgebuit en bijgeschaafd. Maar als Roy na zoveel tijd nog niet het gewenste resultaat heeft bereikt, is het over. Overmars wordt steeds beter herkend door zijn tegenstanders. Daar zal hij zich tegen moeten wapenen. De manier van passeren moet effectiever worden, aangescherpt, zijn voorzet beter.”

Profvoetballers tonen nog zo ernstig veel gebreken. Welke fulltime-voetballer is nu tweebenig? Welke voetballer is nog bereid een extra (schijn)beweging aan te leren? Wiel Coerver, de legendarische trainer van de kap- en draaibeweging, lijkt een roepende in de woestijn, als hij zegt dat slechts herhaling leidt tot perfectie. Adriaanse zegt een bewonderaar te zijn van Coervers methoden. “We hebben hem gevraagd tijdens schoolvakanties de jeugd te trainen. En zijn boeken en video's zijn een belangrijk onderdeel geworden bij onze technische begeleiding.”

Straatvoetbal, daar waar de rasvoetballers worden ontwikkeld, is het territorium van de allochtonen geworden, weet Adriaanse. “Grote gezinnen in kleine huizen, de jongens worden de straat op geschopt. Het is dan ook logisch dat veel talent uit die kringen komt.” Ongeveer 45 procent van de Ajax-jeugd is allochtoon, weet Van Yperen uit zijn onderzoek. “We moeten oppassen dat we als Ajax niet vervreemden”, zegt Adriaanse.

Dat Ajax Finidi George en de 17-jarige Canu uit Nigeria aantrok, lijkt in strijd met de beginselen van het Ajax-dogma. Zomaar uit den vreemde een voetballer aantrekken, die niets van de Ajax-huisstijl weet, het Ajax-systeem niet kent, die niets van de Nederlandse cultuur begrijpt. Is dat geen opportunisme? Hoe zit het met psycho-sociale testen? Adriaanse: “Canu is pas 17 jaar en een hele goede voetballer. Hij trekt op met Finidi George. Ik denk dat hij niet zomaar een contract krijgt. Hij zal het talent hebben dat Ajax nodig heeft.”

Het systeem is altijd heilig. “De toekomst van het voetbal is meer dan één systeem in een wedstrijd kunnen spelen. Waarom kan dat in basketbal en ijshockey wel en in voetbal niet? Door middel van onze opleiding leren we jongens multifunctioneel te voetballen. Een rechtsbuiten mag geen specifieke rechtsbuiten meer zijn. Hij moet kunnen omschakelen naar rechtsmidden, rechtsachter of desnoods linksbuiten. In de toekomst zal tijdens de wedstrijd het spelsysteem veranderd moeten worden. Daar werken we al aan bij Ajax in de jeugd.”

Bert van Lingen, trainer in dienst van de voetbalbond, toonde zich dankbaar. “Als bond kunnen we alleen maar blij zij dat we zulke voetballers als Ajacieden kunnen selecteren. We kunnen ervan profiteren en hen daarnaast internationale ervaring geven met interlands.”

Adriaanse vertolkte de Ajax-mening van de toekomst. “We zijn blij dat Ajax-spelers in de nationale elftallen mogen spelen, het tilt ze naar een hoger niveau. Maar het belast hen wel. Het komt ons opleidingsprogramma niet ten goede. We raken ze steeds weer een paar dagen kwijt. Ik geloof eigenlijk dat een Nederlands elftal met uitsluitend Ajacieden sterker is dan een Nederlands elftal met een mengeling van spelers.”

    • Guus van Holland