Op jacht naar een Poolse bruid

TORUN, 24 NOV. Het is vijftien graden onder nul in de midden-Poolse stad Torun. Er ligt een dik pak sneeuw. In een buitenwijk, op de tiende verdieping van Flat 11, warmen drie vrouwen zich aan dampende Hollandse koffie. Aan de muur hangt een schilderij van een molen en een koe.

Marika (35), op de bank, is zichtbaar nerveus. Ze wacht op Bram, een Nederlandse ingenieur die in Zwitserland werkt. Hij had er al moeten zijn. Misschien is hij blijven steken in de sneeuw, denken de vrouwen. Marika, ook ingenieur, maakt zich steeds meer zorgen om Bram - om een man die ze nog nooit heeft ontmoet. Ze frutselt aan zijn foto.

Marika en Bram hebben al enkele brieven gewisseld. De contacten verliepen via het relatiebemiddelingsbureau Partnerglück uit Velp waar de brieven zijn vertaald. Directeur Liselotte Snabel (45) van Partnerglück doet goede zaken: Nederlandse mannen gaan steeds vaker 'op jacht' naar een vrouw in voormalige communistische landen. De bemiddelingsbureaus op deze markt schieten als paddestoelen uit de grond.

Volgens de Utrechtse advocaat mr. G. Adang, die veel echtscheidingszaken behandelt voor Poolse vrouwen in Nederland, is Partnerglück een betrouwbaar bureau. Maar beunhazerij komt veel voor. Adang: “Vooral huwelijken die voortkomen uit kijkdagen, waar groepen mannen en vrouwen zonder enige begeleiding bij elkaar worden gezet, lopen vaak stuk. Huwelijken die voortkomen uit individuele bemiddeling en begeleiding maken meer kans stand te houden.” Snabel van Partnerglück: “Ik krijg wekelijks mannen op bezoek die vijf- à zesduizend gulden hebben neergeteld en nooit één vrouw hebben gesproken. Vooral vlak voor kerst bieden allerlei bemiddelaars zich aan via advertenties. In februari zijn de meesten weer verdwenen.”

Aan tafel in Torun zit ook Mariola, blond, 37 jaar. Haar ideaal is: trouwen en dan zo snel mogelijk naar Nederland. Ze heeft geen afspraak met een Nederlandse man, ze is voor de gezelligheid gekomen. “En misschien heeft Liselotte nog iets voor me gevonden”, voegt ze er lachend aan toe. Ze is gescheiden van een Poolse man die haar ontrouw was - een probleem waarmee meer van de aanwezige vrouwen te kampen hebben gehad. “De Poolse man kijkt niet op een slippertje meer of minder”, aldus Mariola.

Pag.2: Gezocht: 'wat liefde en warmte'

Op aanraden van een vriendin is Mariola in contact gekomen met Partnerglück. Dank zij haar uiterlijk en haar karakter zou het vinden van een man geen probleem zijn. Een Nederlandse kandidaat was snel gevonden. Ze hoopte op een sprookje, maar het werd een drama. Mariola: “In het begin ging alles naar wens. Ik was verliefd en ik dacht dat hij dat ook was. We belden veel met elkaar.” Meestal belde zij naar Nederland omdat hij “wat kleine geldprobleempjes” zei te hebben. Ze verkocht ook haar auto om aan geld te komen voor een vakantie met haar 'grote liefde'. Ze nam ontslag als verkoopster in een schoenenwinkel en vertrok naar Nederland voor een eerste periode van kennismaking die vijf weken zou duren. Verliefd keerde ze terug naar Polen en daar volgde al snel de kater. Via een zoon van haar Nederlandse vriend hoorde ze dat hij geen contact meer wilde. “De telefoonkosten en de auto zou hij netjes terugbetalen. Van mijn geld heb ik nooit meer iets terug gezien.”

Toch heeft Mariola het vertrouwen in Liselotte Snabel niet verloren. Rustig wacht ze op de 'de ware Jacob'. Snabel zegt dergelijke situaties niet te kunnen voorkomen. “Uit alle gegevens, brieven en gesprekken kan ik voor 95 procent zeker weten of ik met een betrouwbaar persoon te maken heb. Ze moeten erg goed toneelspelen als ze mij willen beduvelen. Maar een karakter is natuurlijk nooit volledig te doorgronden.” Snabel gaat een keer per maand per auto naar Torun, een reis van veertien uur, zo'n elfhonderd kilometer. Snabel rijdt voorop, een colonne auto's met Nederlandse mannen volgt. Vooraf heeft Snabel uitvoerige gesprekken gevoerd met de mannen. Weten ze waaraan ze beginnen, met een vrouw uit Polen?

Snabel zegt de mannen streng te selecteren. “Iemand met verkeerde bedoelingen wijs ik direct de deur. Is iemand op zoek naar een seksobject, wil hij via een Poolse vrouw louche zaken doen in Polen? Pech gehad, dan is hij bij ons aan het verkeerde adres”, zegt Snabel. “Ik heb al veel oplichters en criminelen bij me gehad. Maar in de acht jaar dat ik dit werk nu doe, heb ik geleerd door de mensen heen te kijken.”

Pech

De Poolse vrouwen en de Nederlandse mannen ontmoeten elkaar in het flatje van Ewa en Janusz Bajduzsewka, ouders van twee kinderen. Janusz staat zes dagen in de week met kippen op de markt en Ewa vertegenwoordigt Partnerglück in Torun.

Marika zit in Ewa's flat al uren te wachten op Bram. Hij komt maar niet opdagen en ook een telefoontje blijft uit. Ze is op zoek naar “wat liefde en warmte”, iets wat ze bij de Poolse man niet heeft kunnen vinden. “Veel mannen hier zijn alcoholist en ontrouw. Ik heb wel wat relaties gehad maar dat pakte telkens verkeerd uit. Nederlandse mannen zijn volgens mij betere partners. Intelligenter, betrouwbaarder en ook langer, wat voor mij met mijn bijna 1.75 wel belangrijk is.” Ze heeft nog nooit met een Nederlander gesproken. Haar indrukken heeft ze van radio en tv, uit kranten en van haar vriendin “die bij een reisbureau werkt en alleen maar met positieve verhalen over Nederlanders thuiskomt”.

Ook Mariola is ondanks de tegenslagen erg gecharmeerd van de Nederlandse man, vooral van de positie die hij binnen het gezin inneemt. “Hij werkt mee in de huishouding, iets wat in Polen ondenkbaar is”, zegt ze enthousiast. Dat is volgens Mariola ook de reden dat veel Nederlandse mannen graag een Poolse partner willen. “De Nederlandse vrouw is erg ambitieus, op luxe gesteld. Ze wil eerst werken en daarna pas kinderen krijgen. Veel mannen willen gewoon iedere avond het potje op tafel hebben staan.”

Gewin

Het leven is zwaar in Polen, vooral voor alleenstaande vrouwen. Mariola verdient in de schoenenzaak, waar ze kon terugkeren na haar mislukte avontuur in Nederland, 230 gulden per maand waarvan honderd gulden opgaat aan huur en dertig gulden aan telefoonkosten. Hoewel Liselotte Snabel meent dat financieel gewin voor Poolse vrouwen geen argument mag zijn, speelt dat volgens Mariola wel degelijk mee. “In Nederland is het leven met al zijn voorzieningen natuurlijk veel beter. Van de andere kant is het ook niets meer dan normaal dat wij de man volgen, hij heeft tenslotte zijn werk.”

Veel Poolse vrouwen staan te trappelen om de grauwe Poolse werkelijkheid te ontvluchten. Dat maakt hen kwetsbaar voor malafide 'zakenmannetjes' op de relatiemarkt. Tarieven rijzen de pan uit en van echte bemiddeling is vaak geen sprake.

Tot twee jaar geleden bestond er een Raad van Toezicht op Dienstverlening bij Relatievorming. De raad werkte met een erkenningenstelsel en een geschillencommissie. Maar toen het ministerie van WVC twee jaar geleden de subsidie introk, was het met de raad gedaan. De branche probeerde vervolgens zelf controle in te bouwen: een Verbond voor Samenwerkende Kwaliteitsbureaus (VKSB) en een Kamer van Kwaliteitscontrole bij Relatievorming (KKR) werden opgericht. De animo van bureaus zich aan te sluiten bleek klein. De meeste bemiddelaars hadden geen zin zich te laten inschrijven bij de Kamer van Koophandel of zich te laten controleren door een accountant.

Veel bureaus nemen het niet zo nauw met de begeleiding en de persoonlijke voorkeuren van de mensen. Soms worden bussen vol Poolse vrouwen naar Nederland gereden waar een 'gezellig avondje uit' is geregeld met een groep Nederlandse mannen. Een ander bureau stuurt op aanvraag folders met buitenlandse vrouwen, gefotografeerd in een bevallige pose.

De wankele fundering onder een dergelijke relatie houdt vaak niet lang stand. Pas na drie jaar krijgen buitenlandse vrouwen een permanente verblijfsvergunning. Loopt het huwelijk voor die tijd op de klippen, dan moeten ze terug naar Polen - zonder werk, zonder huis, zonder inkomsten. Sommige vrouwen besluiten in Nederland te blijven als illegaal of als prostitutée. De laatste maanden plaatst de Poolse overheid grote advertenties in de kranten waarin wordt gewaarschuwd voor 'foute' huwelijksbureaus.

Slachtoffer

Maar niet alleen vrouwen zijn het slachtoffer. Op 25 oktober vorig jaar is een Vereniging Slachtoffers Immigrantenhuwelijken (VSI) opgericht. In het informatieboekje van de vereniging, die inmiddels dertig leden telt, staat: “Grenzen openstellen voor mensen in nood, prima. Voor hen moet de deur blijven openstaan. Maar er mag hier geen plaats meer zijn voor mensen die met slinkse manipulaties en ten koste van ons landgenoten op deze manier hier denken binnen te dringen.”

Alkmaarder C. Peters is één van de oprichters. In de zomer van 1990 koos hij een Poolse vrouw uit een dikke catalogus bij een huwelijksbureau. “Binnen een week stond ze al bij mij op de stoep. Het was niet de vrouw die ik uitgekozen had maar ze was wel aardig en het kind, op wie ik niet had gerekend, was niet lastig.” Peters betaalde in totaal achthonderd gulden aan het bureau. De eerste week werd hij “flink verwend” door zijn nieuwe partner. Alles ging goed en op zeven november traden ze in het huwelijk. En toen begon de ellende. Plotseling bekoelde de liefde. Zes maanden later wilde hij scheiden. De zaak diende voor de rechtbank in Alkmaar en de rechter besloot dat een Poolse vrouw met kind niet zomaar op straat gezet kon worden. Peters werd voor vier maanden zijn huis uitgezet. “Wat ik bij terugkomst zag, was vreselijk. Het hele huis was verwaarloosd. Kasten kapot, vloerbedekking vernield en mijn kippen in de tuin waren door honger omgekomen.” Intussen heeft de vrouw een flatje in Alkmaar. Nog steeds ondervindt Peters de financiele gevolgen. Het huwelijksbureau is een vroege dood gestorven.

Liselotte Snabel van Partnerglück probeert calamiteiten te voorkomen door ook tijdens het huwelijk een oogje in het zeil te houden. “Als het gedrag van de Nederlandse man of de Poolse vrouw in mijn ogen niet door de beugel kan, bel ik de partner op. Meestal reageren ze meteen. Zo niet, dan verbreek ik elk contact.

Raak

De 37-jarige Peter is zojuist terug van een vakantie met zijn Iwola in Zakopane (Zuid-Polen). Hij deed een beroep op Partnerglück nadat enkele relaties, ook via andere bureaus, op niets uitliepen. De eerste ontmoeting met Iwola was meteen raak. Grote cultuurverschillen is hij nog niet tegengekomen. Ook de taalbarrière is met vallen en opstaan overkomelijk, meent Peter. Over een tijdje wil hij Iwola naar Nederland halen. “We willen ons niet overhaasten, ik zie wel hoe de liefde zich ontwikkelt,” zegt Peter.

De meeste vrouwen in het appartement zijn inmiddels vertrokken. Liselotte Snabel heeft zich voorgenomen vanavond rust te houden. Voor de volgende dag staat een tripje naar het platteland op het programma. “Een jongen en een meisje willen binnenkort gaan trouwen. Morgen gaan we naar de ouders van het meisje om te vertellen hoe het Nederlandse huwelijk in elkaar steekt. Even de ongerustheid wegnemen. De familieband is in Polen zeer sterk. Zo moeten de jongens ook altijd rekening houden met een chaperon tijdens het eerste avondje uit.”

Marika heeft intussen haar jas weer aangetrokken en maakt aanstalte om naar huis te gaan. De teleurstelling is haar af te lezen. Haar droomprins is niet verschenen.

    • Frank van den Heuvel