Marionetten in de strijd tegen misdaad en onheil

The Thunderbirds: 1. Ongenode Gasten, 2. Het Machtige Atoom, 3. De Bedriegers. Regie: Gerry Anderson. Uitgave: Sony Music Video. Speelduur: 60 minuten. Prijs: 19,90 gulden. Nederlands ondertiteld.

Lang voordat er geavanceerde computeranimatie mogelijk was, midden jaren zestig, maakte Gerry Anderson voor de Britse tv met marionetten een poppenfilm-serie die als geen andere net echt lijkt: The Thunderbirds.

De serie werd eind jaren zestig in Nederland uitgezonden en wordt sinds begin van dit seizoen in iets sneller gemonteerde vorm zaterdagavond op de Avro-tv herhaald. In verband daarmee zijn ook Thunderbirds-koopvideo's op de markt gebracht, met de niet verkorte, oorspronkelijke (Nederlands ondertitelde) versies.

Voor wie de serie nooit zag: vader Jeff Tracy leidt met zijn vijf zonen de internationale reddingsorganisatie International Rescue. Met hun snelle raketachtige vliegtuigen (de dondervogels, The Thunderbirds) duiken ze overal op waar onheil dreigt, en steeds weten ze op het nippertje mensen uit hun benarde situatie te redden. De Tracy's doen hun werk in strikte anonimiteit, en opereren in het geheim vanaf een eilandje in de Stille Oceaan.

Alleen al dat geheime aspect leidt tot intense kijkersvreugde. De Thunderbirds staan niet zo maar ergens op een vliegveld opgesteld, nee, ze staan in geheime hangars onder en naast de Tracy-villa.

Dat betekent dat wanneer Thunderbird 1 gelanceerd moet worden, eerst het luxe betegelde zwembad mechanisch opzij geschoven dient te worden, want daaronder bevindt zich de lanceerinrichting voor de raket. Als Thunderbird 2 in actie moet komen, splijt de rotswand naast de villa zich en klappen de palmbomen langs de oprijlaan naar de villa opzij: ruim baan voor Thunderbird 2!

Begeleid door de donderende herkenningsmelodie komen deze lanceringsscenes in alle afleveringen terug. En sinds ik ze als kind heb gezien, ben ik ze niet vergeten. Het zijn klassieke tv-scenes, en eigenlijk heb ik nooit aansprekender ruimtevaart-fictie beelden gezien.

Het zijn wonderen van vormgeving, de Thunderbirds-films. Niet alleen de marionetten, met mechanisch bewegende lippen (die in directe verbinding staan met de op tape ingesproken stemmen) en beweegbare ogen, maar vooral de raketten, auto's en decors zijn nog steeds zeer geloofwaardig.

Dat de makers dopjes van tandpastatubes verzamelden om raketinterieur-knopjes van te maken is nauwelijks voorstelbaar. Ze waren zo perfectionistisch dat ze de draadjes waaraan de marionetten bewogen schilderden in de kleur van de achtergrond, zodat je ze nauwelijks ziet. Zolang de poppen niet lopen (want dan schudden ze belachelijk, zoals alle marionetten) doen ze als acteurs absoluut niet onder voor spelers uit soap-series als Dynasty, The Bold and The Beautiful en Goede Tijden, Slechte Tijden - integendeel: soap-acteurs zijn vaak veel popperiger dan de Tracy's.

Ook nu, bij het terugzien van de films, werkt de magie nog steeds. De vormgeving van de Thunderbird-raketten is zo eigenzinnig dat ze niet verouderd aandoet. Alleen het tempo is wat verouderd. Maar dat wreekt zich eigenlijk alleen maar in de tweede van de drie video's die nu op de markt gebracht zijn, Het Machtige Atoom. Daarin brengt de Grote Vijand van International Rescue, The Hood, een Australische kerncentrale tot ontploffing. Wolken radioactief gas (Tsjernobyl avant la lettre) bedreigen de bewoonde wereld en we zien de gevaarlijk bedoelde rook tergend langzaam over het landschap kruipen. De voor de spanning in de Thunderbirds zo nodige dynamiek ontbreekt daardoor in deze aflevering. In de eerste video Ongenode Gasten, waarin geheimzinnige boeven uit een piramide Thunderbird 1-piloot Scott Tracy belagen, is dat niet het geval.

Een prachtig, dynamisch, klassiek Thunderbirds-verhaal, vol humor, onder meer met de diva van de serie Lady Penelope, is deel drie, De Bedriegers. Daarin staat International Rescue voor de moeilijke taak om een aantal schurken te ontmaskeren dat zich uitgeeft voor leden van International Rescue en diefstallen pleegt. Om de geloofwaardigheid te verhogen van de scènes waarin Lady Penelope (de Londense agent van International Rescue) door het struikgewas en de modder loopt te zoeken naar de schurken, zijn door de beelden van de poppen close-ups gemonteerd van echte damesbenen, met voeten gestoken in pumps die in plassen stappen.

    • Paul Steenhuis