Werkvormen voor mensen met psychiatrische afwijkingen lopen gevaar; Groenproject Sint Pietersberg bedreigd

MAASTRICHT, 23 NOV. Hoewel de besneeuwde Sint Pietersberg in Maastricht er maandag vredig uitzag, gistte het er onder het personeel en de vrijwilligers van de Stichting Nieuwe Werkvormen. Die hoeden er een kudde van 150 schapen en onderhouden het landschap van het mergelplateau. Op 1 januari wordt echter het beheer van de berg van de provincie Limburg overgedragen aan het Limburgs Landschap en daardoor is niemand meer zeker van zijn werk dat men tot nu toe (tegen betaling) doet in opdracht van de provincie.

Vrijwilligster herderin Elsa Vos, ingepakt in dikke kleding en voorzien van een echte herdersschepel: “We laten ons dit niet afpakken; desnoods komen we er voor in actie.”

Wat begin deze week een feestelijke herdenking had moeten zijn van tien jaar SNW, de Maastrichtse instelling die voornamelijk mensen met een psychiatrische afwijking weer enigszins tracht in de passen in het arbeidsproces, werd een bijeenkomst met een bezorgde ondertoon. Niet alleen het natuurbeheerproject op de SintPietersberg dreigt de SNW te worden afgepakt, ook andere soortgelijke activiteiten, zoals het onderhoud van het recreactieoord aan de Maas bij Eijsden, dreigen verloren te gaan. Verder bestaat er de jaarlijks terugkerende onzekerheid of het Europees Sociaal Fonds, dat het merendeel van de activiteiten subsidieert, met geld over de brug blijft komen. Het fonds gaf dit jaar ongeveer 300.000 gulden subsidie.

SNW-voorzitter prof. dr. M.M.W. Richartz, hoogleraar klinische psychiatrie aan de Rijksuniversiteit Limburg: “Dat zou betekenen dat de mensen die we nu begeleiden weer op straat terecht zullen komen. Het gaat om structureel werkloze mensen die met een medisch etiket van de arbeidsmarkt zijn afgevoerd en voor wie de toekomst er slecht uitziet. De werkgelegenheid zal steeds verder afnemen. We staan voor de cruciale vraag of we een samenleving zullen worden die steeds meer mensen zal afstoten of die zich er voor inspant hen aan nieuw werk te helpen”.

De Stichting Nieuwe Werkvormen werd opgericht in 1984. Dat was in de tijd dat er een toelatingsstop was bij de sociale werkplaatsen. Die stop pakte vooral nadelig uit voor de meest kwetsbaren in de samenleving: mensen die langdurig onder psychiatrische behandeling zijn (geweest). “Vooral cliënten van de semi-murale en de ambulante geestelijke gezondheidszorg sleten hun dagen in ledigheid. De eisen die voorzieningen als club- en buurthuiswerk, vormingswerk en het verenigingswerk stellen, zijn voor hen vaak zelfs te hoog”, aldus coördinator mr. J. Boren van de Centrale Dienst van de SNW. “Wij houden ze van de straat en behoeden ze voor verder afglijden.”

Op een aantal lokaties in Maastricht opende de SNW vestigingen. Die houden zich bezig met zogenoemde dagactiviteiten die worden betaald uit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ), het geven van een basisopleiding voor kantoorwerk (onder meer computerlessen en telefoon- en receptiewerk), het aannemen van groenprojecten zoals die op de Sint Pietersberg waarvoor men geld ontvangt en met werkprojecten (het opknappen van oude fietsen of houtbewerking) voor maximaal 20 uur per week met behoud van hun uitkering. Dit alles onder de noemer arbeidsrehabilitatie.

Coördinator dagbesteding mevrouw J. Weerts: “ Wat we de mensen hier leren zijn discipline bij voorbeeld door op tijd te komen, arbeidsritme en de omgang met collega's. Veel mensen die hier werken, ontdekken dat ze eigenlijk veel minder ziek zijn dan ze van zichzelf dachten.” In de tien jaar bestaan vonden zo ongeveer 1000 mensen een zinvolle tijdsbesteding Het aantal deelnemers liep gestaag op tot 177 dit jaar.

Een van hen is de 41-jarige José, moeder van twee kinderen. In een van de lokalen van de SNW-vestiging aan de Maastrichste Lucassingel, waar het geurig ruikt, vult ze plastic zakjes met kruiden voor slagerijen. Ze kwam via de psychiater bij de stichting terecht, noemt zichzelf een herintredende vrouw en hoopt na een jaar verblijf aan de Lucassingel op doorstroming naar een plaats in de Sociale Werkvoorziening. De meeste cliënten van de stichting hopen daarop, maar daarmee stuiten ze dan ook meteen op hét grote probleem. Directeur L. Schunck van de Sociale Werkplaats in Maastricht, hier genoemd Maastrichtse Toeleveringsbedrijven: “We hebben 1250 mensen in dienst. De wachtlijst bestaat uit 450 mensen en er is per jaar maar een doorstroming van 100 mensen”.

“De belanstelling voor een plaats bij de SWN”, zegt coördinator Boren, “neemt enorm toe. Het aantal doorstromers is helaas gering: het aantal blijvers wordt al maar groter. Iedereen, van psychiaters tot directeuren van Sociale Werkplaatsen en politici zeggen: Goh, wat fijn dat jullie er zijn, maar inmiddels hebben we wel te maken met enorme financieringsproblemen”. Bestuurslid A. Vrijlandt, psychiater en directeur zorgbeleid van de Stichting Riagg Vijverdal (psychiatrisch ziekenhuis, red.) Combinatie in Maastricht: “Dit werk heeft zeker veel zin. Van de onze cliënten die er in terecht komen, zien we er veel minder terug”. Hij beschouwt de SWN als “een noodzakelijke partner”.

Hoofd R.M. Krug van de sector Sociale Werkvoorziening van het departement van Sociale Zaken en Werkgelegenheid: “Van de kant van Sociale Zaken is voor dit project geen subsidie te verwachten want ik heb aan dit initiatief niks vernieuwends kunnen ontdekken en dat is het citerium voor subsidiëring. Het landelijk beleid is erop gericht dat dagopvang en plaatsing in de sociale werkvoorziening naadloos op elkaar aansluiten, dan heb je een dergelijke tussenschakel niet nodig”.

    • Max Paumen