Op de bres voor Hoogovens en KLM

Wie zei er ook weer dat er in Nederland nauwelijks nog industriebeleid wordt gevoerd? De laatste twee jaar is het (gebrek aan) industriebeleid van de kant van de Nederlandse overheid weer onderwerp van vele discussies, nota's en symposia geweest. Dat debat culmineerde onder meer in een Industriefonds dat kan voorzien in de behoefte aan eigen vermogen van kansrijke ondernemingen. Nauwelijks is dat fonds officieel opgericht of de staat laat ien dat zij ook anderszins niet terugschrikt voor haar verantwoordelijkheid ten opzichte van bedrijven die voor Nederland van groot belang zijn. Gisteren werd duidelijk dat de staat niet alleen bereid lijkt KLM met een vermogensinjectie te steunen maar dat Den Haag de vaste toezegging heeft gedaan voor een dikke 100 miljoen gulden deel te nemen aan de aandelenemissie van staal- en aluminiumconcern Hoogovens.

In beide gevallen gaat het om ondernemingen die van groot belang zijn voor de Nederlandse (industriële) infrastructuur; beide bedrijven werken op wereldmarkten waar zich momenteel ingrijpende herstructureringsprocessen voltrekken.

De overheid, zo blijkt desgevraagd uit een toelichting van Economische Zaken, vindt het belangrijk om signalen af te geven naar beleggers dat zij die ondernemingen bij het overkomen van tijdelijke problemen niet in de steek laat. Maar, zo benadrukt men in Den Haag, het gaat noch bij KLM noch bij Hoogovens om steunverlening in de strikte zin. Het gebeurt gewoon op marktcondities, er zit per se geen element van steungeld in. EZ zal de voorgenomen uitbreiding van het staatsbelang in Hoogovens (van 12,1 naar 17,6 procent) keurig melden in Brussel en is absoluut niet bevreesd dat het plan daar op weerstand stuit. Het geld voor Hoogovens komt trouwens niet uit het Industriefonds (daar geldt een limiet van 50 miljoen gulden per onderneming) maar uit de aflossing van 140 miljoen die Hoogovens dit jaar moet doen op achtergestelde leningen van de overheid. In totaal had Hoogovens 540 miljoen gulden aan achtergestelde leningen uitstaan. Daarop is in '91 al 140 miljoen afgelost, de aflossing over het zeer verliesgevende jaar '92 is uitgesteld tot na '95. Ook de komende jaren zou EZ zich naar verluidt ten aanzien van die aflossing flexibel willen opstellen.

Bronnen in Den Haag verhelen niet dat bij de uitbreiding van het staatsbelang in Hoogovens wel degelijk een rol heeft gespeeld dat een aantal Europese landen, zoals Italië, in de staalindustrie de Europese concurrentieregels aan zijn laars lapt. Afgelopen week hield die halsstarrige Italiaanse opstelling opnieuw een akkoord over de Europse staalsanering tegen. Deelname van de staat aan de emissie Hoogovens is, zo wordt het besluit in Den Haag vertaald, een signaal dat de Nederlandse overheid vertrouwen heeft in Hoogovens, dat ze het een goed geleid en zeer produktief bedrijf acht dat, in tegenstelling tot zwaar gesubsidieerde Europese concurrenten, recht op voortbestaan heeft. Met die opvatting ondersteunt Den Haag het opvallende vertrouwen dat Hoogovens' raad van bestuur de laatste weken uitstraalt. De top in IJmuiden laat geen gelegenheid voorbij gaan om te benadrukken dat het staalbedrijf (over de nog steeds belabberde situatie in aluminium wordt gemakshalve meestal maar gezwegen) zich inmiddels zowel wat 'platte produkten' als wat warmgewalstde rollen betreft kan meten met de meest concurrerende collega's in de wereld. Hoogovens doet momenteel zelfs nogal laconiek over het opnieuw mislukken van de Europese staalsanering.

Eigenlijk brengt de staat door deelname aan de emissie het overheidsaandeel in Hoogovens weer op het niveau van de laatste jaren. Begin dit jaar was dat tot ruim 12 procent gezakt toen de gemeente Amsterdam haar belang van ruim 5 pct in Hoogovens van de hand deed. De staat was in 1918 een van de mede-oprichters van Hoogovens. Kort na de Eerste Wereldoorlog werd in Den Haag sterk de behoefte gevoeld aan een eigen Nederlandse staalindustrie die als toeleverancier kon fungeren voor de scheepsbouw, de machine- en de textielindustrie. Begin jaren '80 had de staat nog ruim 28 procent van de aandelen Hoogovens in bezit. Anno '93 staat Den Haag opnieuw op de bres voor de (staal)industrie.