Een kans voor de Unie

DE TWAALF MINISTERS van buitenlandse zaken van de Europese Unie, gisteren in vergadering bijeen, hebben nieuwe voorstellen ontwikkeld met betrekking tot de lopende conflicten in voormalig Joegoslavië. De Serviërs zullen in wat al een laatste krachtsinspanning voor vrede is genoemd, worden benaderd als een partij die voor rede vatbaar is, geweld wordt gereserveerd voor zogenoemde ongecontroleerde benden die de hulpverlening aan in nood verkerende bevolkingsgroepen onmogelijk maken. De Unie wil volgende week in Genève een uiterste poging doen om van de politieke en militaire leiders van de drie oorlogvoerende partijen medewerking te verkrijgen bij het beëindigen van de anarchie op de wegen waarlangs de humanitaire noodhulp moet worden aangevoerd. Als blauwhelmen straks geweld gebruiken, zoals het voornemen lijkt te zijn, doen zij dat volgens de jongste voorstellen zogenaamd tegen ongeregelde troepen. De gevestigde politieke facties moeten zich dan niet aangesproken voelen.

VOORLOPIG LIGT in het nieuwe Europese initiatief het accent op een aanbod aan de Servische regering de VN-sancties geleidelijk op te schorten in ruil voor een bijdrage aan het slagen van het nieuwe vredesplan. De Europese ministers gaan er kennelijk van uit dat de sancties voor Servië een zware last betekenen en dat het regime in Belgrado er wel wat voor over heeft als die last wordt verlicht. Onder Amerikaanse druk is in het voorstel 'beëindiging' vervangen door 'opschorting': de Verenigde Staten wensen zodra dat noodzakelijk is, de sancties weer volledig te herstellen. De Unie moest zich hierbij neerleggen want aanpassing van de sancties heeft plaats in de VN-Veiligheidsraad en daar beschikt Amerika over een veto.

In het vredesplan gaat het behalve om het bevorderen van humanitaire hulp ook om overdracht van door Serviërs veroverd Bosnisch gebied aan de moslimbevolking. Verder wenst de Unie een nieuwe overeenkomst voor de door Serviërs beheerste gebieden in Kroatië. Het bestand dat daar nu sinds twee jaar min of meer in acht wordt genomen, is niet stabiel gebleken. Een aantal keren hebben Kroaten een poging gedaan de Serviërs te verdrijven, de laatsten weigeren verdreven Kroaten tot hun oude woongebieden toe te laten. Door hun aanwezigheid helpen de blauwhelmen de Servische overmacht te bestendigen.

VOOR HET EERST verraden de vredesvoorstellen een zeker raffinement. De sancties en de voorzichtige dreiging met geweld hebben niet kunnen verhinderen dat de driezijdige oorlog in een afschuwelijke impasse is beland. Het is op zijn minst de moeite waard een poging te doen om van het sanctiewapen een wortel in plaats van een stok te maken. De suggestie dat ongeregelde bendes hun eigen weg gaan en dat dit een gezamenlijk initiatief nodig maakt van de VN en de leiders der verschillende facties ligt in het verlengde van die poging. De zwakte van het plan is er in gelegen dat de hefboom van de sancties alleen kan worden ingezet tegen Servië. Voor Kroatië en Bosnië, en daarmee voor de daar opererende facties, ook de Servische, geldt immers uitsluitend het wapenembargo dat destijds voor geheel voormalig Joegoslavië werd ingesteld.

Het nieuwe plan staat of valt met de juistheid van de beoordeling van de toestand in Servië, Bosnië en Kroatië door de twaalf ministers. Is die juist dan hebben zij een kans, zo niet dan zal de vrede opnieuw een schim blijven.