Weekend over het mysterie van de moord op Kennedy

Een van de curieuze aspecten van het verslag van de Warren Commission in 1964 naar de moord op president Kennedy, is dat de man die als dader werd aangewezen, geen verdediger had gehad.

Een echt proces volgde pas 24 jaar later. Zaterdag en zondag zond Duitsland-3 de eerste twee nagesynchroniseerde delen uit van The Trial of Lee Harvey Oswald. In deel drie, vanavond, zal de jury hem schuldig verklaren. Dat in zeven uur praten geen recht gedaan kan worden aan de inhoud van een paar honderd boeken, dat de keus van de getuigen beperkt moest blijven tot degenen die nog leefden, en dat Oswalds advocaat soms tijd verdoet door zich in bijzaken vast te bijten, neemt niet weg dat posthuum recht gedaan wordt aan Oswald. Zelfs als hij de president van Amerika vermoordde, komt hem dat toe.

Naar de moord is zo ontzaglijk veel onderzoek gedaan, dat bewijsmateriaal beschikbaar is voor de meest uiteenlopende theorieën. Om een heel simpel punt te nemen: achter het beruchte raam van het Texas School Book Depository zijn door enkele getuigen op straat twee mannen gezien, door enkele anderen slechts één. Schrijvers en documentairemakers kunnen kiezen. Vooral als ze hun publiek niet in staat achten zelf conclusies te trekken, is het zaak dissonante bronnen onvermeld te laten of verdacht te maken.

Dat was de aanpak van de BBC/PBS documentaire The mysterious career of Lee Harvey Oswald die gisteren in Timewatch werd uitgezonden. Met een minimum aan wederhoor werd anderhalf uur lang afgekoerst op de conclusie die op 23 november 1963 al bereikt was op het politiebureau van Dallas: Oswald vermoordde Kennedy. Eén getuige die kon melden dat Oswald grote bezwaren had tegen Kennedy's Varkensbaai-beleid kwam aan het woord, maar geen seconde zendtijd voor een reeks anderen die hem in positieve termen over de president hadden horen spreken. Oswalds Historic Diary over zijn jaren in de Sovjet Unie werd geciteerd zonder te reppen over de aperte tegenstrijdigheden in het dagboek of over de duidelijke aanwijzingen dat de twaalf kantjes tekst in één of twee sessies werden geschreven.

Zo ging het maar door, met veel toelichting van de kampioen van de recente Oswald-did-it-stroming, Gerald Posner (auteur van Case Closed - Lee Harvey Oswald and the Assassination of JFK). Klap op de vuurpijl was het resultaat van een computer-simulatie die resulteerde in een kegelvormige ruimte waarbinnen de schutter gezeten moest hebben, en die natuurlijk het raam omsloot. Kennedy's keelwond was volgens de artsen in het ziekenhuis in Dallas veroorzaakt door een binnentredende kogel; als ze gelijk hadden, zou de kegel van Posner precies de andere kant op wijzen, maar geen woord over die mogelijkheid. (De keelwond werd kort na binnenkomst in het ziekenhuis verwijdt voor een tracheotomie, zodat hij bij de autopsie niet meer beoordeeld kon worden.) Een foto van Oswald met maffia-handlanger David Ferrie was zo ongeveer de enige scheut samenzwerings-water in de lone nut-wijn - des te significanter omdat Ferrie, centraal in Oliver Stone's JFK, altijd ontkend heeft dat hij Oswald kende.

Aan middelen heeft het niet ontbroken bij de produktie van The Mysterious Career of Lee Harvey Oswald: slechts een fractie van het materiaal is gebruikt in de documentaire waarvan de BBC weer een gehalveerde versie vertoonde. Eén van de consultants van het programma was Anthony Summers, auteur van Conspiracy (een van de betere boeken over de moord, want zonder conclusie). Uit protest tegen de redactionele vooringenomenheid, eiste hij dat zijn naam uit de aftiteling werd verwijderd. Toen ik hem interviewde voor het Zaterdags Bijvoegsel van eergisteren, noemde hij een aantal nieuwe vondsten die tijdens de research waren gedaan, ondermeer over Oswalds reis naar Mexico en contact tussen hem en de CIA na zijn terugkeer uit de USSR. Wie er meer van wil weten moet in de prullenmand onder de montagetafel zijn. Dat kan wel eens dringen worden, want twee weken geleden bleek uit een CBS enquête dat 91% van alle Amerikanen niet gelooft dat Oswald het (alleen) gedaan heeft.