Powwow in Seattle

DE BIJEENKOMST in het Indiaanse gastenverblijf op een eiland voor de kust bij Seattle was hoog in symboolwaarde en laag in harde afspraken. Temidden van totempalen en gestoken in vrijetijdskleding kwamen veertien vreemdelingen ter kennismaking bij elkaar. Ze vertegenwoordigden veertig procent van de wereldbevolking en de helft van de wereldeconomie: de regeringsleiders van APEC, een groep van zeventien landen die het losse verband van Aziatisch-Pacific Economische Samenwerking vormen.

Tegenstrijdige handelspolitieke uitgangspunten, onderlinge argwaan, politieke meningsverschillen en de gevoelige kwestie van mensenrechten maakten duidelijk dat de Amerikaanse ambitie om tot een afspraak over een toekomstige vrijhandelszone te komen tussen de kustlanden van de Stille Oceaan, onhaalbaar zou zijn. Maar de bijeenkomst op zichzelf was een diplomatieke doorbraak die de bereidheid tot verdergaande samenwerking van de economisch meest dynamische landen ter wereld illustreerde. Voor president Clinton betekende de APEC-top de tweede triomf in een week, nadat hij eerder het Noordamerikaanse Vrijhandelsverdrag NAFTA door het Huis van Afgevaardigden had geloodst.

In Seattle zijn meer vragen blijven liggen dan beantwoord. De Verenigde Staten willen graag meer markttoegang tot China en Japan, samen goed voor tweederden van het Amerikaanse handelstekort, maar hebben geen vooruitgang geboekt. De gevoelige kwestie van de mensenrechten in China en de koppeling aan handelspreferenties is onbesproken gebleven. De Zuidoostaziatische landen hebben hun aarzelingen over Amerikaanse dominantie niet losgelaten. De militaire bescherming van Oost-Azië door de Verenigde Staten blijft een strategische prioriteit, maar de Amerikaanse wens om de kosten te delen is niet gehonoreerd. De Siberische kustgebieden van Rusland waren in Seattle nog niet vertegenwoordigd maar zullen in de toekomst zeker een rol spelen. Bovenal is de vraag welke economische en politieke koers China zal volgen, zowel in Azië als in het grotere geo-politieke verband van de Stille Oceaan.

DE DYNAMIEK van de landen rondom de Stille Oceaan leidt tot toenemend politiek zelfvertrouwen. De snelle groei in de bevolkingrijke arme Oostaziatische landen is meer dan een verbluffend ontwikkelingssucces, het zal naar verwachting de motor van de wereldeconomie in de komende jaren worden. De Amerikaanse betrokkenheid bij de landen langs de Stille Oceaan weerspiegelt het economische gewicht van deze regio voor de Amerikaanse economie. De Atlantische banden met Europa, verzekerde Clinton, blijven van belang, maar de Amerikaanse - en meer nog de Aziatische - aandacht voor Europa neemt af. Dat is de betekenis van de bijeenkomst in Seattle: Europa marginaliseert.