Emigrant worstelt met identiteit

MELBOURNE, 22 NOV. De negentigduizend inwoners van Australië die in Nederland zijn geboren en die vooral in de jaren vijftig emigreerden, hebben zich op het eerste gezicht goed aangepast in hun nieuwe land. Hun inkomen ligt op het niveau van het Australische gemiddelde, veel Nederlanders zijn met Australiërs getrouwd en er heeft een grote verschuiving van de Nederlandse naar de Engelse taal plaatsgevonden. “Nu de Nederlanders ouder worden, hebben ze echter te maken met een identiteitsprobleem”, aldus Desmond Cahill, hoogleraar interculturele studies aan het Royal Melbourne Institute of Technology.

Cahill sprak op een landelijke conferentie over de toekomst van de Nederlandse gemeenschap, die vrijdag en zaterdag in Melbourne werd gehouden. Hij vindt dat de Nederlanders zich veel minder assertief opstellen dan andere immigranten. “De Nederlanders zijn erg bescheiden. Ze worden door de Australiërs gezien als modelemigranten, omdat ze zo goed integreerden in de Australische samenleving. Nu ze ouder worden, worstelen ze vaak met de vraag of ze nu Nederlander of Australiër zijn. De beste oplossing voor deze mensen is honderd procent van beide te zijn.”

Vaak blijkt dat wanneer Nederlandse Australiërs ouder worden hun vermogen om Engels te spreken afneemt. “Dit betekent dat in de ouderenzorg hulp door Nederlandssprekenden aanwezig moet zijn. Het probleem is echter dat de Nederlanders vaak te trots zijn om te erkennen dat ze hulp nodig hebben. Er is bijvoorbeeld een grote terughoudendheid om in de Nederlandse bejaardentehuizen te gaan wonen. Er is hier sprake van zelf aangedane eenzaamheid”, aldus maatschappelijk werker Jenny Hall, die Nederlandse ouders heeft.

Die eenzaamheid wordt ook versterkt door de houding van de kinderen van emigranten. In de Australische samenleving zijn familiebanden vaak minder hecht dan in Nederland en kinderen bezoeken hun ouders vaak veel minder dan de ouders zouden willen. “De ouders kunnen het vaak maar moeilijk aanvaarden dat hun kinderen in andere delen van Australië of zelfs in Nederland gaan wonen. Dat stelt hen vaak erg teleur”, aldus Hall.

Volgens sommige berichten in de Nederlandse pers zouden duizenden oudere Nederlandse immigranten willen terugkeren naar Nederland. Hall waarschuwt tegen remigratie. “In Nederland is inmiddels ook zoveel veranderd, dat het voor hen heel moeilijk zal zijn om zich daar thuis te voelen. De stress die ze zullen voelen wanneer ze zich realiseren dat ze zich zowel in Australië als Nederland niet meer thuisvoelen, zal zeer groot zijn.”

De conferentie riep de Australische overheden op de sociale behoeften van de Nederlandse immigranten te inventariseren. Zowel de Nederlandse Taalunie als de Australische overheden zouden zich meer moeten inspannen om het Nederlands op alle niveaus te onderwijzen. De tweede en derde generaties spreken nog maar nauwelijks meer Nederlands. De recente sluiting van de leerstoel Nederlands aan de universiteit van Melbourne betekent dat er op academisch niveau geen Nederlands in Australië wordt onderwezen.

De ingenieur en zakenman Jan Stracke gelooft dat de Nederlandse geaardheid overleeft, zelfs wanneer de taal verdwijnt. Hij zegt mensen te kennen die zich Nederlander voelen, hoewel zelfs hun ouders buiten Nederland zijn geboren. Dat gevoel valt des te meer op wanneer je het in het buitenland woont, vindt Stracke. Hij refereerde aan een classificatie van professor Hofstede, die vergelijkende cultuurkunde doceert aan de universiteit van Maastricht. Volgens Hofstede voelen Nederlandse mannen en vrouwen zich van nature thuis in een aantal rollen: dominee, huisvrouw, verpleegster, handelaar, waard, burger en boer. Stracke: “Iedere Nederlander heeft wel een aantal trekken die bij die rol passen. De rol van dominee is wellicht de belangrijkste. Je merkt dat ook op deze conferentie. De meeste Nederlandse inleiders slaan een erg belerende toon aan.”

Stracke is tevens voorzitter van de Erasmus Stichting, die tracht de culturele banden tussen de Nederlandse en andere Australische bevolkingsgroepen te versterken. Enkele dagen terug opende de stichting een tentoonstelling van artistieke expressies van Nederlandse immigranten, in de National Gallery of Victoria in Melbourne onder de titel 'The Second Landing'. Stracke: “De eerste landing was die van Tasman 350 jaar geleden. Hij bleef hier niet, maar de tweede landing van emigranten in de jaren vijftig resulteerde wel in Nederlandse inwoners van Australië. Ik geloof dat we ons als Nederlanders nadrukkelijker moeten presenteren aan de Australiërs, zelfs wanneer we ons liever niet op de voorgrond begeven.”

    • Hans van Kregten