Artsen zijn banger dan patiënten denken

ALMELO, 22 NOV. Artsen zijn angstiger dan patiënten denken. Ze zijn bang voor klachten over hun functioneren of ze vrezen dat het spreekuur te veel uitloopt. Bang dat ze hun fouten moeten toegeven, het van een mondige patiënt verliezen of dat een second opinion hen te kijk zet. Maar het meest vrezen artsen agressie van patiënten, zo bleek zaterdag in Almelo op het congres 'Arts & Angst' van de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot Bevordering der Geneeskunst.

Over agressie in de spreekkamer wordt onder artsen en in de openbaarheid weinig gesproken. Toch is het veel aan de orde. Vooral verzekeringsartsen die over arbeidsongeschiktheid beslissen, hebben eronder te lijden. Uit een onderzoek uit 1990 van de GAK-arts D. van Binsbergen bleek dat 60 procent van de ondervraagde verzekeringsgeneeskundigen in het afgelopen half jaar met agressie te maken had gehad: bedreigingen, geschreeuw, met deuren slaan, kwaad weglopen en fysiek geweld.

Een huisarts uit de provincie Groningen vertelde op het congres wat hem was overkomen. “Er kwam een patiënt van een andere huisarts bij mij. De assistente had al gezegd dat het een lastige alcoholist was die ik snel moest wegwerken. Het ging om een recept voor Librium 25. Hij vroeg of ik op het recept zijn ziekenfondsnummer wilde noteren. Ik vroeg naar zijn ziekenfondskaart. Die bleek thuis te liggen. Ik raadde hem aan die te gaan halen. Toen vloog hij me naar de strot. Er onstond een worsteling. Eerst gaf ik hem een lichte veeg op z'n wang. Daarna een rechtse hoek waarop hij knock-out ging. Ik was er na afloop kapot van.”

De meeste klachten betreffen assertiviteit. Patiënten die staan op een verwijskaart of een bepaald medicijn eisen. Werkenden die alleen 's avonds wensen te komen en de assistente lastig vallen. Moeders die eisen dat bij hun dochter de appendix wordt weggehaald. Patiënten die verklaren dat ze “de dokter wel weten te wonen” en met een pistool dreigen.

Volgens medisch psycholoog dr. H.B.M. van der Wiel van het Academisch Ziekenhuis in Groningen is de kans op agressie eerder regel dan uitzondering. “Het publiek heeft tegenwoordig hoge verwachtingen van de arts”, zegt hij. “Daardoor zijn artsen bang fouten te maken en die angst roept weer agressie op bij patiënten. Artsen realiseren zich vaak niet dat een patiënt vaak al emotioneel geladen is voordat hij in de spreekkamer komt. Doordat hij lang heeft moeten wachten, doordat hij eerder van hot naar haar is gestuurd of onpersoonlijk is benaderd.”

De oplossing ligt, aldus Van der Wiel, in verbetering van de communicatieve vaardigheden van de arts. Wat een dokter in geval van agressie vooral niet moet doen is vluchten, toegeven of vechten. Ook moet hij geen inhoudelijke discussie met de patiënt aangaan. Beter is het actief te luisteren: te vragen naar de mening van de patiënt en te laten merken dat hij weet wat de patiënt belangrijk vindt en waarom.

Tijdens het congres in Almelo kregen de artsen enkele duidelijke tips voor situaties waarin een patiënt hen te lijf gaat. Een medewerker van Van der Wiel adviseerde om met de zijkant van de schoen tegen het scheenbeen van de patiënt te schoppen en vervolgens de hand vol in het gezicht, het liefst tegen de neus, te duwen. “Daarna is het einde contact en moet u zo snel mogelijk wegwezen.” De artsen kregen het advies dit thuis voor de spiegel te oefenen, zodat zij met meer zelfvertrouwen de agressieve patiënt tegemoet kunnen treden.