Wat er in Frankrijk volgt na 15 december? Gewoon, 16 december

PARIJS, 20 NOV. Het wereldwijde vrijhandelsakkoord moet zeker slagen, maar als het niet evenwichtiger wordt, lees: in onze richting wordt veranderd, dan mislukt het maar. Wat er volgt op een mislukking van de Uruguay Ronde op 15 december? 16 december.

Dat is ongeveer de houding van leidende politieke kringen in Frankrijk. Maar achter de uiterlijke onverschilligheid gaat een fanatieke wil schuil om het niet zo ver te laten komen. Bij verschillende politici om verschillende redenen. Bij minister-president Balladur alsof zijn politieke leven ervan afhangt. Misschien is dat ook zo.

Officieel verwelkomde Parijs de overwinning van president Clinton in het Huis van Afgevaardigden woensdagnacht. Het NAFTA-akkoord zou hem gezag geven en het idee van vrijhandel een steun in de rug zijn. Ook die medaille heeft een andere kant in Franse ogen: de prijs die Clinton heeft moeten betalen om genoeg leden van het Huis tot een ja-stem te bewegen, zou wel eens zo hoog kunnen zijn dat hij geen wisselgeld meer over heeft om nog werkelijk te onderhandelen met de Europese Unie.

Maandag zal er misschien meer van duidelijk worden wanneer de Europese onderhandelaar Sir Leon Brittan (Sir Brittan, zoals men hem hier meestal noemt) in Washington zijn Amerikaanse tegenvoeter Mickey Kantor voor het eerst post-NAFTA ontmoet. De laatste geluiden, althans van de Amerikaanse onderminister van landbouw Gene Moos, geven reden tot enig optimisme.

Het maakte Parijs niet zo veel uit of NAFTA zou worden aangenomen - 'Alena' in het Frans. Als Clinton het woensdag niet had gered, was zijn politiek krediet gekelderd, maar misschien was een succesje in GATT-verband hem dan wel meer waard geweest dan nu. Makkelijk wordt het eindspel dus hoe dan ook niet, redeneert men in Parijs.

Een hoge Franse functionaris, die net in Washington de temperatuur van het badwater is gaan peilen, vraagt zich sowieso af of de regering-Clinton wel zo happig is op een GATT-akkoord, op 15 december, of enige andere datum in de nabije toekomst. Hem viel op dat men op het Witte Huis slecht in het dossier thuis was, niet meer dan een vaag idee had wat er speelde bij landbouw, staal en andere probleemgebieden. “Ze bekijken de zaak erg politiek en mediatiek, gericht op wie ze in het eigen Congres moeten plezieren, en wie ze hier de schuld kunnen geven.”

Nu past die indruk in de Franse poging het beeld van de lastige dwarsliggers af te schudden. Na een late start - men zegt nu dat de socialistische voorgangers in hun nadagen de boel hebben laten sloffen - is de Franse diplomatie deze herfst een heel eind gekomen. De Europese stem klinkt sinds enige tijd eensgezind.

Parijs rekent er op dat ook de komende weken het samen-uit-samen-thuis zal zegevieren. De jonge Europese Unie zou anders te ver van huis raken. Voor de zekerheid riep premier Balladur de Europese partners direct na het NAFTA-succes van Clinton op straks toch vooral met eenstemmigheid te beslissen in deze gevoelige kwestie, waar de Amerikanen alle belang bij verdeeldheid hebben.

Als het er op aankomt laat Kohl de Fransen niet vallen, veronderstelt een medewerker van hem. “Toen de bondskanselier zei dat hij de Europese Bank echt in Frankfurt moest krijgen, hebben wij hem ook gesteund, al waren we er echt niet blij mee.”

In de omgeving van premier Balladur wijst men er op dat in Europa tot voor kort is onderschat hoe ongunstig het door de Euro-commissarissen Andriessen en MacSharry gesloten landbouwakkoord van Blair House is. Wanneer de wereldmarkt aantrekt, mist de Europese landbouw volledig de boot door het relatieve verbod op stijging van (gesubsidieerde) export dat Blair House oplegt. Terwijl de Amerikanen hun groter marktaandeel in Europa van de laatste tien jaar mogen vasthouden.

Als verzachtende omstandigheid wordt aangevoerd dat toen nog niet zo helder was hoe ongunstig de eerder overeengekomen hervorming van de EG-landbouwpolitiek blijkt uit te pakken. Niettemin kan Frankrijk als belangrijk landbouw-exportland zich dit niet laten aanzeggen. Balladur heeft zich nu vastgelegd op de slogan 'Geen hectare méér braak'.

Volgens onbevestigde berichten heeft hij voor de zekerheid meevallende cijfers over het boeren-inkomen in Frankrijk geheim laten houden tot na 15 december. Ook hebben de boeren in betrekkelijke stilte een extra douceurtje gekregen. De vraag dringt zich dan ook op of de premier toch aanzienlijke concessies overweegt, die hij nu al bij voorbaat tracht te vergulden. Het pokerspel gaat door en de tijd dringt.

Landbouw omvat misschien maar tien procent van het hele pakket dat in het kader van de Uruguay-ronde op het spel staat. Zijn Frankrijks industriële belangen niet belangrijker? Een ambtenaar die dicht bij het vuur zit, kan er kort over zijn. “Als er door toedoen van een GATT-akkoord meer grond braak gelegd moet worden, dan treedt de opvolger van Balladur de volgende dag in functie. En die zal harder zijn ten aanzien van GATT, landbouw en vrijhandel. Zo eenvoudig is dat.”

En als het er in december niet van komt? Dat is gezien het heersende anti-Amerikanisme (ook in een niet regeringsgezinde krant als Le Monde) binnenlands goed te verkopen. Men erkent in regeringskring dat het psychologische nadelen heeft voor de internationale handel. De economie kan wel een goed bericht gebruiken. Maar die spectaculaire gevolgen die de OESO heeft berekend als een GATT-akkoord doorgaat, daar is Parijs niet van onder de indruk. Die sommen houden alleen al geen rekening met schommelingen van de dollar.

“Toen de Europese Akte er aan kwam, beloofde iedereen ook gouden bergen, en nu zitten we allemaal met massale werkloosheid. We moeten het publiek niet voor de gek houden”, relativeerde minister Juppé (buitenlandse zaken) onlangs.

Parijs roept Washington deze week in het openbaar op met “pragmatisme en souplesse” de echte onderhandelingen snel te beginnen. In de beslotenheid van de werkkamers aan de Rue de Varenne, waar het kantoor van de minister-president is gevestigd, zegt men het gewoon: “Ja, het is beter als er een akkoord uitkomt, maar dan met een gewijzigd pakket. Anders liever niets. De wereld zal waarachtig niet vergaan.”

    • Marc Chavannes