Spanje: Denken over ATV wordt vloeibaar

MADRID, 20 NOV. De komende week wordt het spannend op het Spaanse front van het sociale overleg. Al sinds de zomer leveren overheid, werkgevers en werknemers een taai gevecht over een pakket aan maatregelen die de Spaanse arbeidsmarkt weer aantrekkelijk moet maken voor investeerders uit het buitenland. Als regering en vakbonden het niet met elkaar eens worden, roepen de bonden komende donderdag een algemene staking uit die het land plat moet leggen. De regering heeft gedreigd met eenzijdige maatregelen als het sociale pact uitblijft.

Er ging de afgelopen weken geen dag voorbij of de Spanjaarden werden er wel aan herinnerd: boven het Iberisch schiereiland ligt een krachtig lage drukgebied en voorlopig belooft de economische barometer weinig verbetering. Een veel te hoge inflatie, een krimpende economie en een hoog overheidstekort. Maar bovenal bijna vier miljoen werklozen, een kwart van de beroepsbevolking en het absolute record binnen de Europese gemeenschap.

Er moet wat gebeuren, daar is iedereen het wel over eens. Lange tijd was het idee van arbeidstijdverkorting als methode om werk te creëren echter geen punt van discussie in de Spaanse arbeidsverhoudingen. De machtige vakbonden schamperde dat het te makkelijk was gedacht als oplossing voor zoiets omvangrijks als de Spaanse werkloosheid. De werkgevers moesten er sowieso niets van weten en de politiek liet het onderwerp bijgevolg links liggen.

Maar onder de druk van de omstandigheden wordt het denken vloeibaar en ook de arbeidstijdverkorting heeft zijn plaats gekregen in het werkloosheidsdebat dat in Spanje in volle hevigheid woedt. De meest uitgesproken mening wordt al sinds de verkiezingen van deze zomer verkondigd door de leider van de linkse combinatie-partij Izquierda Unida (IU), de communist Julio Anguita. Verkorting van de werkdag tot zes uur, een extra vakantieweek, het radicaal uitbannen van overwerk en het verbieden van het aanhouden van meerdere baantjes zijn een aantal van zijn voorstellen. Meer werk komt er niet, dus moet wat overblijft maar eerlijk worden verdeeld, meent de IU. Daarbij zullen werknemers een deel van hun salaris moeten inleveren, maar daar zou een verbetering van de secundaire arbeidsomstandigheden tegenover kunnen staan.

De reacties van de overige partijen lieten niet op zich wachten. De rechtse Partido Popular liet bij monde van leider José Maria Aznar weten nog nooit zoiets idioots gehoord te hebben. De oplossing moest juist gezien worden in meer werken, aldus Aznar. Maar binnen de gelederen van de regerende sociaal-democratische PSOE van premier González wint het idee van een kortere werkweek echter snel terrein als een methode om verdere massa-ontslagen in de Spaanse industrie te voorkomen.

De Spaanse vakbonden moeten nog wennen aan de gedachte van een kortere werkdag. “Een zeer complex onderwerp”, verzuchtte onlangs UGT-leider Nicolás Redondo. Bij zijn vakbond ziet men echter langzamerhand wel voordelen in arbeidstijdverkorting. Zelfs als het goedbetaalde overwerk dat de bonden hebben bevochten radicaal ingeleverd zou moeten worden, want binnen de UGT rouleren cijfers dat hiermee zeker 330.000 extra arbeidsplaatsen gemoeid zijn.

In het oplaaiende arbeidsconflict met de regering tonen de bonden echter nog weinig flexibiliteit als het inleveren van verworven rechten betreft. Centraal in de discussie staat bijvoorbeeld het verbod op tijdelijk werk en het buiten de deur houden van uitzendbureaus, zaken waar de bonden onverkort aan vast houden. De algemene arbeidstijdverkorting en de daarmee gepaard gaande salarisvermindering gaat daarbij voor de meerderheid van de achterban vooralsnog een stap te ver.

Op vrijdag 26 november krijgt Prof. dr. G.N.J. Tytgat de Reinier de Graaf medaille van het Genootschap voor Natuur-, Genees- en Heelkunde uitgereikt voor zijn werk op het gebied van de klinisch medische wetenschap.