Frankrijk: Regering bang voor 4-daagse werkweek

PARIJS, 20 NOV. Het vuur heeft een paar weken hevig gebrand, maar deze week is het onverwacht snel gedoofd. Het leek velen een lumineus idee in een tijd van massale ontslagen; laat iedereen 32 uur werken opdat niemand naar huis wordt gestuurd. Het debat ging alleen nog over de vraag 'wie zal dat betalen?'. Maar bij nader inzien durft Frankrijk de vierdaagse werkweek niet aan.

Het was de Senaat die het vuur bluste. In deze Eerste Kamer van het Franse parlement bestond een minimale aanhang voor het idee, zelfs het aanmoedigen van experimenten ging de Senaat al te ver. Toen bleek de Assemblée Nationale, de Tweede Kamer, minder enthousiast dan het zich eerst liet aanzien.

Een gemengde commissie uit beide huizen kwam vervolgens met een compromis dat experimenten flauwtjes aanbeveelt. Bedrijven kunnen drie jaar een lastenverlichting (van resp. 40, 30 en 30 procent) krijgen als zij de werktijd op jaarbasis minstens 15 procent verkorten en bovendien minstens 10 procent meer mensen in dienst nemen. De regering had verder willen gaan, maar ook zij liet het er bij zitten. De vierdaagse werkweek als nationaal redmiddel of sociale utopie is deze week voorlopig van de agenda afgevoerd.

Wat landelijk geen vernieuwende aanpak van de werkloosheid mocht worden, bleek voor sommige bedrijven in nood een oplossing. Deze bedrijven kunnen zich daarbij beroepen op uitspraken van minister-president Balladur die ondernemers bij herhaling heeft opgeroepen niet te snel naar het ontslagwapen te grijpen. Deze week nog zei hij: “Wij moeten samen oplossingen vinden, ook bij slecht weer, en bij elkaar blijven om er samen uit te komen.”

Bij elektronica-fabrikant Thomson heeft men onlangs de aangekondigde ontslagen omgezet in korter werken. Nu hebben ook Giat Industries en Sextant Avionique hun plannen aangepast. Niet alleen uit aanhankelijkheid aan de premier maar ook om arbeidsonrust te vermijden. De bonden zijn weliswaar verzwakt en hun pleidooi voor de vierdaagse klinkt minder dan volmondig, maar binnen de bedrijven met een inkrimpingsplan is de ongerustheid groot genoeg om tot lokale acties te leiden.

Bij Giat (wapenindustrie) heeft de directie nu voorgesteld 700 van de aangekondigde 2300 ontslagen te schrappen en in ruil daarvoor de huidige werkweek van 38,5 uur met twee uur te verkorten. Het evenredige loonverlies moet voor 60 procent door de werknemers en voor 40 procent door het bedrijf worden gedragen. Sextant Avionique (4000 werknemers) heeft een vergelijkbaar alternatief voor de 638 ontslagen die zijn aangekondigd. Daar wordt anderhalf uur korter werken aangeboden met 60 procent compensatie; dat bekent een loonverlies van 2 procent.

Dit soort oplossingen zijn uitzonderingen, hoewel alleen al in de staatsindustrie tienduizenden banen op het spel staan. Na het wettelijk vastleggen van een bescheiden regeling voor werktijdverkorting, hebben verschillende commentatoren hier verzucht dat een gebrek aan sociaal overleg Frankrijk opbreekt. De sociale partners hebben, noch op landelijk niveau noch binnen bedrijfstakken kans gezien iets zinnigs te bedenken om de toenemende werkloosheid het hoofd te bieden, aldus Le Monde deze week. Het is premier Balladur die het meest consequent oproept tot een sociale dialoog. Werkgevers en bonden reageren er nauwelijks op.

Het debat over de vierdaagse werkweek is afgesloten in het voordeel van de tegenstanders. Oudgedienden uit de regerende coalitie als oud-president Giscard d'Estaing (“collectieve waanzin”) en oud-premier Raymond Barre waren het felst. Intellectueel hebben zij de voorstanders niet overtuigd. Voor oppositieleider Rocard, die van de vierdaagse werkweek zijn belangrijkste binnenlandse strijdpunt wilde maken, misschien een reden het item opnieuw aan te snijden.