Vrijdag 19; Opknapbeurt

Bijna een halve eeuw oud zijn de naoorlogse uitbreidingswijken van de Nederlandse steden nu en aangezien de levensduur van de gebouwen zo'n beetje is verstreken, zijn ze hard aan een opknapbeurt toe. Bovendien zijn de stedebouwkundige opvattingen veranderd. Zo wordt de strokenbouw, die eens werd geacht tot het paradijs te leiden, nu gezien als een van de bronnen van het kwaad dat de buitenwijken teistert.

Vijf miljard gulden moet de verbetering van de naoorlogse wijken kosten volgens het Bestuurlijk Overleg van 23 grote stadsvernieuwingsgemeenten. Na de stadsvernieuwing in de centra en de negentiende-eeuwse wijken, die trouwens nog niet is voltooid, wordt dit het grote project waarop wethouders en andere bestuurders hun tanden kunnen stukbijten.

Het was dan ook een goed idee van Architecture International Rotterdam (AIR) om hun manifestatie van 1993 te wijden aan de Alexanderpolder, de uitgestrekte vlakte die na de Tweede Wereldoorlog werd volgebouwd met woon- en kantoorwijken. Zo zouden de problemen van de naoorlogse wijken onder de aandacht van een groot publiek kunnen worden gebracht. Het programma was ambitieus: gedurende een klein jaar werden niet alleen tentoonstellingen, maar ook lezingen en symposia en theatervoorstellingen georganiseerd. Schrijvers en journalisten kregen opdrachten om romans en reportages te maken over de wijk, fotografen en filmers moesten de wijk in beeld brengen, en architecten kregen de opdracht om zich te buigen over de toekomst van Alexanderpolder.

Op papier zag de manifestatie er veelbelovend uit; geen aspect van de Alexanderpolder zou onderbelicht blijven. Maar in praktijk werkte de opzet niet, kan gezegd worden nu de manifestatie haar einde nadert. Door de veelheid aan onderdelen is voor het publiek moeilijk te volgen waar AIR Alexander nu precies over gaat. Bovendien vallen verschillende onderdelen tegen. Voor sommige kunstenaars was hun opdracht aanleiding tot het maken van een kunstwerk dat nauwelijks iets te maken heeft met Alexanderpolder. Exemplarisch hiervoor is de tentoonstelling De Alexanderpolder, waar de stad verder gaat, die nog tot en met zondag is te zien in de Kunsthal in Rotterdam. Het is een rommelige, lawaaiige tentoonstelling waar de meeste toeschouwers schouderophalend voorbijgaan aan de kunstzinnige foto's van de Alexanderpolder en de wilde plannen die architecten ervoor hebben verzonnen.

Het is een gemiste kans. De naoorlogse nieuwbouwwijken doemen als een berg voor de gemeentebesturen op, maar zelfs de hoogste berg wordt, uitgesmeerd over zoveel onderdelen als AIR Alexander heeft gedaan, zo plat als een polder.