Unie of Gemeenschap

HET VERDRAG VAN Maastricht dat op 1 november in werking trad heeft haar eerste verborgen gebrek geopenbaard. Niemand blijkt echt te weten hoe het Europa van Maastricht moet worden genoemd. Is het nu Europese Unie (EU) of blijft het Europese Gemeenschap (EG)? Het tekent de onzekerheid waarmee Europa het nieuwe tijdperk ingaat, dat deze vraag nog moet worden beantwoord.

De Raad van Ministers van de EG besloot vorige week door het leven te gaan als Raad van Ministers van de Europese Unie. De Europese Commissie van de EG ging de keuze uit de weg. Voorzitter Delors spreekt alleen nog over de 'Europese Commissie'. Wat het Europese parlement, het Europese Hof en de EG-instellingen in Brussel gaan doen, is nog onduidelijk. In het politieke spraakgebruik hebben de idealisten en de pessimisten al wel hun keuzes gemaakt. Een federalist als premier Dehaene spreekt van Europese Unie, terwijl een Euro-scepticus als premier Major het bij Europese Gemeenschap houdt. Unie of Gemeenschap dreigt zo een politieke keuze te worden.

De tekst van het Verdrag van Maastricht biedt ruimte voor allebei. In artikel A staat weliswaar dat “de hoge verdragsluitende partijen samen een Europese Unie oprichten, hierna 'Unie' te noemen”. Maar het artikel gaat voort met de mededeling dat “de Unie gegrond is op de Europese Gemeenschappen”. En inderdaad, het Verdrag van Maastricht is niet meer dan een massale wijziging van het Verdrag van Rome uit 1957, waarbij de EG werd opgericht. Het resultaat is een gordiaanse knoop van twee oprichtingsverdragen, waarin de termen 'Gemeenschap' en 'Unie' vrijelijk door elkaar worden gebruikt.

ER ZIJN TWEE redenen om voortaan in deze krant Europese Unie (EU) als belangrijkste etiket te gebruiken. De eerste is gelegen in artikel 8 waarin het 'Burgerschap van de Unie' wordt geregeld. De inwoners van de lidstaten zijn ondubbelzinnig burgers van de Europese Unie gemaakt, niet van de EG. Zij mogen op het grondgebied van de Unie vrij rondreizen, zij mogen kiezen en gekozen worden. Buiten het Unie-grondgebied mogen zij bij iedere ambassade van een lidstaat als Unie-burger om hulp vragen. De tweede reden is de beslissing van de Raad van Ministers om voortaan besluiten te nemen uit naam van de Europese Unie. Daarmee wordt erkend dat de Unie meer is dan de EG van gisteren; de Unie is het huis van het Europese veiligheidsbeleid, de justitie-samenwerking en het buitenlandse beleid. Het nieuwe Europol wordt een uitvoerende arm van de Europese Unie, niet van de EG. Hoe gekunsteld het aanvankelijk zal ogen, aan 'de EU' valt niet te ontkomen.

Ten slotte nog dit: een krant is geen tractaat. Spraakgebruik en gewenning kennen hun eigen patroon. Hoewel Gemeenschap en Unie dus iets anders is, zal het herhaaldelijk door elkaar heen worden gebruikt. De werkelijkheid van de woordverwarring is immers ook de werkelijkheid van Europa.