Meevaller in de begroting valt niet mee

DEN HAAG, 19 NOV. Vol verwachting klopte het hart van de politici rondom het Binnenhof. Deze maand zou minister Kok zijn Najaarsnota produceren, en in deze doorwrochte cijferexercitie zou de minister van financiën wellicht een belastingmeevaller melden. En wie de burger een belastingmeevaller bezorgt, kan volgend jaar rekenen op de gunst van de kiezer.

Deze week, relatief vroeg in vergelijking met vorige jaren, stuurde Kok de Najaarsnota naar zijn collega's. De boodschap bepaalde waarschijnlijk het tempo; in de vertrouwelijke nota die vandaag in de ministerraad wordt besproken, wordt geen belastingmeevaller gemeld. De belastingbetalers houden zich redelijk aan de prognoses van de fiscus.

De Haagse politici zijn weer een illusie armer. Twee maanden geleden stonden de algemene beschouwingen namelijk in het teken van de belastingmeevaller. “Bij zo'n conservatieve minister van financiën” is een meevaller in de belastinginkomsten zeker niet uit te sluiten, zei minister-president Lubbers. Het was het startsein voor de politieke strijd over de vraag wie de burger een belastingmeevaller bezorgt èn er dus met de electorale winst vandoor gaat.

D66 wilde het geld gebruiken voor een tariefsverlaging van de loon- en inkomstenbelasting. Het CDA dacht aan een verhoging van de fiscale aftrek voor mensen met een baan, het zogeheten arbeidskostenforfait. De VVD pleitte voor een andere, duurdere berekeningsmethode van het forfait. En de PvdA vond dat het geld terecht zou moeten komen bij de laagste lonen.

Bij het afwerken van hun verlanglijstje onderstreepten bijna alle fractievoorzitters dat een lastenverlichting volgend jaar een matigend effect heeft op de looneisen. Werkgevers en werknemers zouden dan - zo luidde de redenering - eerder bereid zijn volgend jaar de lonen niet te laten stijgen. En het kabinet wil dat de lonen volgend jaar niet stijgen. Als werkgevers en werknemers niet vrijwillig de lonen zouden matigen, zou het kabinet ingrijpen. Inmiddels hebben de sociale partners een akkoord bereikt over loonmatiging zonder dat het kabinet een bijdrage heeft geleverd in de vorm van een lagere belasting. De politieke taxatie van de fractievoorzitters bleek te pessimistisch.

Minister Kok probeerde bij de algemene beschouwingen de euforie over de belastingmeevaller al te temperen. Zonder succes. Een maand geleden bij de financiële beschouwingen deed Kok een poging de Kamerleden het systeem uit te leggen. Je moet: “eerst de beer in het vizier hebben, aanleggen, schieten, raak schieten en dan pas de huid verkopen.”

Er valt nu dus niks te verkopen. In zijn Najaarsnota meldt Kok zijn collega's wel dat hij rekening houdt met een meevaller van vierhonderd miljoen gulden. De departementen geven minder uit dan geraamd en de zogeheten niet-belastingontvangsten (bijvoorbeeld heffingen en retributies) zijn hoger. De Staat profiteert onder meer van de gedaalde rente. Financiën hield voor dit jaar rekening met een zogeheten lange rente van 7,5 procent, maar door de neerwaartse aanpassingen wordt nu een rente van 6,5 procent verwacht. Door de rentedaling wordt het beleggen in staatsobligaties aantrekkelijker. Immers de rentevergoeding is 'goudgerand'. De koers stijgt en de schatkist krijgt meer inkomsten.

Door de meevaller bedraagt het financieringstekort van het rijk dit jaar 3,8 procent van het nationaal inkomen. Dat is een fractie onder het percentage dat in de Miljoenennota 1994 werd gemeld, maar een fractie boven de doelstelling van 3,75 procent die in het regeerakkoord staat.

    • Cees Banning