In Seattle aan de Westkust is Aziatisch succes voelbaar

In het Amerikaanse Seattle wordt vandaag en morgen de topconferentie gehouden van de APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation). Zeventien landen van weerszijden van de Stille Oceaan praten daar over intensievere economische samenwerking.

SEATTLE, 19 NOV. Het beste plaatselijke eten is onbenoembaar; een lichte, subtiele mengeling van Aziatisch en Europees. Kuststad Seattle, in de westelijke staat Washington is vermaard om haar espressobars. Winkels verkopen Bircher Müsli en Birckenstock voor natuurminnaars, maar er zijn ook veel modieuze speciaalzaken. Kortom, een smaakvolle stad met een Europees tintje, die echter neerkijkt op Europa als een afgelegen en verloren continent.

Vlakbij Seattle bevindt zich softwaregigant Microsoft. Even verder weg staat de grootste vliegtuigfabriek ter wereld, Boeing, grootexporteur naar Azië. Het plaatselijke honkbalteam is eigendom van Nintendo, een van de vele Japanse investeerders. In de haven rollen dagelijks duizenden Japanse auto's binnen. Overal vallen woorden als 'groei', 'lift' of 'verdubbeling'. Seattle bevindt zich namelijk aan de economisch exploderende Pacific Rim, de continentale randen van ongastvrij gebergte met drukbevolkte, bedrijvige dalen rondom de Stille Oceaan. Hier is het Aziatische succes voelbaar. Geen beter gebied voor de Amerikanen om de Westeuropeanen de ogen mee uit te steken.

President Clinton is hier gisteren aangekomen om met leiders van de zestien andere lidstaten van de APEC te overleggen, daags nadat het Noordamerikaanse vrijhandelsverdrag NAFTA door het Huis van Afgevaardigden was aangenomen. Hier moet buitenlandse politiek van na de Berlijnse Muur volgens het recept van Clinton worden gemaakt: voor meer Amerikaanse banen.

De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, merkte het al op: “De belangrijkste prioriteit van de Amerikaanse buitenlandse politiek is het bevorderen van het Amerikaanse economische belang.” De voormalige voorzitter van de New York Council of Foreign Relations, Winston Lord, een White Anglosaxon Protestant van het stijve Europa-gerichte Oostkust-establishment, is staatssecretaris voor het Verre Oosten geworden. Hij is een belangrijk architect van de Amerikaanse Azië-strategie. “In Azië zien we de relevantie van het buitenlandse beleid voor onze binnenlandse agenda meer dan in enig ander gebied”, zegt Lord. Christopher stelde zelfs in een van zijn zeldzame ondiplomatieke buien vast dat “West-Europa niet langer het dominante gebied is in de wereld” en dat Amerika zich meer op de Stille Oceaan zou moeten richten.

In de jaren dertig was de Stille Oceaan de uitwijkmogelijkheid voor Amerikaanse isolationisten die niets met de Atlantische Oceaan te maken wilden hebben. President Theodore Roosevelt zei begin deze eeuw al dat “de Atlantische Oceaan het toppunt van zijn ontwikkeling heeft bereikt. Het tijdperk van de Stille Oceaan verkeert in dageraad, voorbestemd om het grootste te worden”. Inmiddels hebben de VS 50 procent meer handel over de Stille Oceaan als over de Atlantische Oceaan.

Pag.13: Als Gatt uitloopt op mislukking, is Apec een alternatief

Alleen al de show in Seattle moet de bewoners van de Europese zijde van de Atlantische Oceaan zenuwachtig maken. En voor hen die de hint niet begrijpen willen sommige functionarissen het wel verduidelijken, een maand voor de onderhandelingstermijn voor de wereldhandelsbesprekingen over tariefsverlagingen (GATT) afloopt. “De Europeanen moeten erkennen dat APEC een bouwsteen kan zijn”, zei een hoge Amerikaanse functionaris tegen de New York Times. “Als GATT mislukt, dan is APEC een alternatief om het probleem op te lossen. Het zal een beetje eenzaam zijn voor West-Europa. Het tegengif is dat er een multilaterale handelsovereenkomst komt, genoemd GATT. Hopelijk zal APEC hen stimuleren”.

Het eerste handelsverdrag met Canada heeft de Europeanen in 1985 aan de GATT-onderhandelingstafel gekregen. Nu NAFTA er is, kan APEC misschien een duwtje geven. De lidstaten Amerika, Japan, China, Zuid-Korea, Australië, Nieuw-Zeeland, Canada, Hongkong, Taiwan, Maleisië, Thailand, Singapore, Brunei, Indonesië, de Filippijnen en de kersverse leden Papoea Nieuw Guinea en Mexico zullen waarschijnlijk een gezamenlijke verklaring over GATT afleggen.

Het ziet er niet naar uit dat APEC ooit op NAFTA of op de EU zal lijken. De andere APEC-leden voelen niets voor een dergelijk blok met Amerika. Ze willen een orgaan van wederzijdse consultatie blijven vormen, zonder zich over te geven aan de intensieve, onderlinge bemoeienissen die een handelsblok nu eenmaal met zich meebrengt. Net als de EU heeft Amerika grote handelstekorten met bijna alle Aziatische landen (Japan 50 miljard, China 18 miljard dollar) en harde dreigementen naar Japan en China hebben daar nog niets aan kunnen veranderen.

Ook dit weekeinde zal het blijven bij goede voornemens. Er worden in Amerika grote analyses ten beste gegeven over de oorzaken van de tekorten met Japan en China. Duidelijk is dat de Japanse en Chinese economieën anders werken, de vertrouwde contacten tussen leveranciers en afnemers soms belangrijker zijn dan de prijs van de dag en de overheid een belangrijke rol speelt in de ontwikkeling van de industrie. Mercantilisme, geen free enterprise heeft deze landen (net zoals overigens Amerika vroeger) groot gemaakt, maar Amerika vindt dat het nu tijd is dat de markten zich openen.

De meeste Aziatische landen voelen niets voor de harde, vernederende onderhandelingstactieken die Washington soms gebruikt. Vandaar dat de Maleisische premier, Mahathir Bin Mohamed, een yenzone zonder Amerikaanse deelname wilde opzetten. Door het verheffen van APEC tot topconferentie heeft Amerika een wig in de Aziatische kongsie-plannen gedreven. De druiven zijn zuur voor Mahathir en hij is daarom niet naar Seattle gekomen. Zijn minister van financiën neemt de honneurs waar. De yenzone was toch ten dode opgeschreven omdat het te veel ongemakkelijke herinneringen oproept aan de Japanse coprosperity sphere van de jaren dertig. Blijvende Amerikaanse invloed kan de oude rivaliteit tussen China en Japan verzachten.

Amerika heeft zich nu niet alleen ingedrongen, maar bemoeit zich ook met het ledenbestand van APEC: Mexico en Papoea Niuew Guinea zijn meteen lid geworden en in Washington woedt nu een discussie over het toelaten van Chili en Peru. Betekent APEC nog wel wat als iedereen zo maar lid mag worden? Moet APEC niet tot Noord-Amerika en Azië worden beperkt? De grens is arbitrair omdat Australië en Nieuw-Zeeland wel mogen meepraten. Rusland heeft ook al gesolliciteerd. Voorlopig laat de Amerikaanse regering de beslissing over aan de consensus van de APEC, zodat alles nog even wordt uitgesteld.

Voorlopig blijft APEC dus niet meer dan een overlegorgaan. Voor vandaag staat het belangrijkste gesprek op de agenda, met de Chinese president Jiang Zemin. Nu de opperste leider in ruste, Deng Xiaoping, op zijn ziekbed ligt, willen de Amerikanen de relatie met China weer opwarmen om niet bij te dragen aan de instabiliteit na de dood van Deng. Het Congres heeft voor een jaar de clausule van China als meest begunstigde natie verlengd. Amerikaanse zakenmensen zijn optimistischer over de Chinese markt dan over de Japanse. Een op de zes Boeings gaat nu naar China. Clinton heeft ook Chinese bemiddeling nodig voor Noord-Korea dat een kernbom is aan het fabriceren. Christopher bedreigde Noord-Korea gisteren met het nieuwe Amerikaanse wapen: maatregelen door de VN-Veiligheidsraad.

Japan zou graag tussen China en Amerika willen bemiddelen, maar heeft zelf een conflict met de VS over het enorme handelsoverschot. De economische adviseur van Clinton, Laura d'Andrea Tyson, wil graag numerieke doelstellingen voor de opening van de Japanse markt. Anderzijds is de Amerikaanse defensie steeds afhankelijker van Japanse technologie. Volgens Fred Bergsten, de voorzitter van de 'eminent persons group', die een advies voor de APEC heeft geschreven, dreigen de Amerikaans-Japanse relaties binnenkort “tot ontploffing te komen”. Geen vrolijke vooruitzichten voor een handelsblok in spé.

Prof. Laurence Krause, leider van het team voor economische voorspellingen over het APEC-gebied, denkt dat Amerika er heel slecht aan zou doen om de Aziatische hoffelijkheid te verlaten om harde onderhandelingstactieken toe te passen. Volgens hem willen Aziaten eerder losse samenwerking dan “harde overeenkomsten met wettelijke verplichtingen. Ze zijn bang voor advocaten. Dat is niet de Aziatische weg.” Als Californiër ziet hij geen cultureel verschil tussen Aziatische landen en Amerika. “Amerika is het enige revolutionaire land dat is gemexicaniseerd en ge-azianiseerd”, zegt hij. Maar hoewel botsingen met Aziatische landen moeilijk te voorkomen zijn, zullen die de economische zuiging van de Stille Oceaan naar steden als Seattle niet stoppen.

    • Maarten Huygen