Democratie Nigeria volledig terug naar af

NAIROBI, 19 NOV. Eluem Emeka Izeze, de hoofdredacteur van de gezaghebbende Nigeriaanse krant de Guardian, reageerde geschokt op de toespraak van de nieuwe machthebber Sani Abacha. “Ik ben verbijsterd, evenals alle Nigerianen”, zei hij. “Deze rede betekent niet alleen dat we teruggaan naar af in het democratiseringsproces, we gaan zelfs nog verder terug.”

Nigeria staat weer volledig onder controle van de militairen, zonder prikkelende oppositie van burgergroeperingen. Tegenspraak wordt niet geduld. “We zullen resoluut reageren op iedere poging om onze wilskracht op de proef te stellen”, waarschuwde Abacha gisteren. Hij gaf enkele door ex-president Babangida verboden kranten toestemming weer te publiceren maar voegde daar onmiddellijk aan toe dat ze 'voorzichtig' moeten zijn met hun berichtgeving. Alles wijst erop dat Abacha een hard militair bestuur wil vestigen om weer orde in de chaos van de afgelopen maanden te brengen.

Het in 1989 begonnen democratiseringsproces in Nigeria werd in hoge mate gemanipuleerd door ex-president Babangida. Hij creëerde twee politieke partijen en liet hen beginselprogramma's schrijven. Bij alle verkiezingen die sindsdien zijn gehouden voor plaatselijke bestuursraden, deelstaatparlementen, gouverneurs en voor het parlement en de president, greep Babangida in wanneer de uitslag hem niet beviel. De verkiezing op 12 juni van Moshood Abiola als burgerpresident betekende niet zo zeer het einde van een democratisch selectieproces alswel een dieptepunt van frauduleuze democratisering onder leiding van een corrupte generaal.

Abacha deed in zijn toespraak een vage belofte voor een nationale conventie over de politieke toekomst van Nigeria. Het idee voor zo'n conventie werd eerder gelanceerd door de Campagne voor Democratie, een coalitie van mensenrechtenorganisaties. Deze groep ijverde aanvankelijk voor de installering van Abiola om zo in ieder geval een einde te maken aan het militaire bestuur. Maar na de annulering van Abiola's verkiezingsoverwinning pleitten de actiegroepen en intellectuelen steeds vaker voor een nationale conventie om uit de politieke impasse te komen. Alleen de erkenning dat er geen ware democratisering plaatshad onder Babangida kan de democratie redden, redeneerden zij.

Op zo'n conventie zou niet alleen een nieuw democratiseringsproces moeten worden gelanceerd, maar zouden tevens netelige tribale, regionale en religieuze kwesties, alsmede de economie en de corruptie aan de orde moeten worden gesteld. Abacha zei in zijn rede niet wanneer er een conventie zal plaatshebben, noch wat er besproken zal worden. Hij verborg de belofte voor zo'n forum tussen zijn harde uitspraken. De belofte lijkt daarom een zoethoudertje voor de invloedrijke Campagne voor Democratie.

Abiola zweeg na de staatsgreep van woensdagavond, ongetwijfeld hopend dat Abacha hem alsnog zou installeren als president. De rede van Abacha werd echter een diepe teleurstelling voor Abiola's aanhangers. Abiola werd niet eens genoemd. De eerste taak voor Abacha is daarom de 18 miljoen Yoruba's te temmen, het volk in Zuidwest-Nigeria waartoe Abiola behoort.

De tweede uitdaging voor Abacha komt van de vakbonden, die maandag een algemene staking uitriepen tegen de zevenvoudige verhoging van de benzineprijzen. Tegen de verwachting in maakte Abacha deze verhoging niet ongedaan. Verder zullen de mondige burgerpolitici van de twee verboden politieke partijen van zich laten horen nu ze hun lucratieve baantjes hebben verloren.

Londen en Washington veroordeelden gisteren de staatsgreep en zeiden hun - overigens beperkte - sancties te zullen handhaven. De Westerse regeringen staan voor een dilemma. Nigeria is geen Haïti; van een machtig land als Nigeria vallen niet zo makkelijk concessies af te dwingen. Het land ontvangt nauwelijks ontwikkelingshulp. Alleen wanneer het Westen zou weigeren olie te kopen van Nigeria zou dit de machthebbers in de kazernes van Lagos kunnen treffen. Uit eigenbelang heeft het Westen daar in het verleden van afgezien. De enige effectieve knuppel die dan overblijft is Westerse onwil bij de uitwerking van een regeling voor de afbetaling van Nigeria's schuldenlast van ruim 30 miljard dollar.

Eén groep in Nigeria zal, hoewel niet openlijk, tevreden zijn met de coup. Menig binnen- en buitenlandse zakenman prefereert een sterk militair bewind boven chaotisch burgerbestuur. “Met gedisciplineerde militairen valt makkelijker zaken te doen”, zei het hoofd van een groot bedrijf in Lagos onlangs. “Je hoeft aan militairen maar één keer smeergeld te betalen, dan krijg je je contract. Onder een burgerregering moet je vele politici omkopen en dan weet je nog niet zeker of je krijgt wat je wilt. Bovendien, militair bestuur brengt stabiliteit.” Of die stabiliteit er na deze militaire staatsgreep komt is echter nog geenszins zeker. Nigerianen laten zich niet meer zo gemakkelijk muilkorven.

    • Koert Lindijer