China's opmars naar de status van supermacht

PEKING, 19 NOV. In het zeer diverse gezelschap van de APEC hoort China met de Verenigde Staten, Australië en Zuid-Korea tot de meest actieve groep, die in tegenstelling tot bijvoorbeeld de ASEAN-landen geen losse, consultatieve groep willen maar streven naar een hechte vrijhandelsorganisatie. China's onstuitbare opmars naar de status van economische supermacht vereist immers oneindige expansie van de Chinese exporten.

Een levensvoorwaarde voor het welslagen van de transformatie naar de (socialistische) markteconomie is verdere integratie in het wereldwijde kapitalistische handelssysteem. China's grote frustratie daarbij is dat haar derde belangrijkste bilaterale handelsrelatie na Hongkong en Japan, die met de Verenigde Staten, niet stabiel is en het sinds de onderdrukking van de Chinese protestbeweging in 1989 elk jaar door het vernederende Amerikaanse Congres-ritueel van de verlenging van de status als meest begunstigde handelsnatie (MFN) moet.

Hoofddoel van China is de APEC-topconferentie te gebruiken om onvoorwaardelijke MFN-status voor alle lidstaten als principe aan te nemen en zo een omtrekkende beweging rondom het Amerikaanse Congres en het Witte Huis te maken. MFN is echter niet op de agenda geplaatst omdat APEC een consensus-organisatie is die door zo'n kritiek bilateraal probleem gespleten zou kunnen worden in een pro-Chinees en een pro-Amerikaans kamp.

Er blijft China dus niets over dan de topontmoeting tussen de presidenten Jiang Zemin en Bill Clinton te benutten om een uitweg uit deze impasse te vinden. Clinton heeft in mei MFN voor een jaar verlengd met als voorwaarde dat het in juni 1994 zal worden ingetrokken als er geen algehele en drastische verbetering op het gebied van de mensenrechten is. Clinton heeft het zichzelf zeer moeilijk gemaakt, want het komend half jaar zullen mensenrechten-organisaties en familieleden van dissidenten aanhoudend te kennen geven dat er geen zodanige verbetering is, tenzij China een algemene amnestie verleent of een hele reeks opzienbarende vrijlatingen aankondigt.

Dit is onwaarschijnlijk gezien de onzekere binnenlandse politieke situatie tijdens de 'dodenwacht' voor de 89-jarige opperste leider Deng Xiaoping. De instabiliteit zal dus mogelijk voortduren en dat zal evenzeer in Amerika's nadeel werken. China is vrijwel het enige land waarmee de VS een gigantisch en nog steeds snel stijgend handelstekort hebben, dit jaar naar verwachting 23 miljard dollar.

Deels ligt dat aan het boemerang-effect van Amerika's eigen sancties, deels aan China's tariefbarrières. China is vanwege de algehele slechte betrekkingen weinig coöperatief geweest om daar wat aan te doen. In Peking heerst de algemene verwachting dat Jiang Clinton in Seattle een 'aanbod' zal doen. Als Clinton, gesterkt door zijn NAFTA-overwinning een akkoord met Jiang weet te sluiten zal daarmee een nieuwe grote stap op weg naar een trans-Oceanisch vrijhandelsgebied zijn gemaakt.

    • Willem van Kemenade