Regime in gevangenis aanzienlijk strenger

DEN HAAG, 18 NOV. Arbeid krijgt voor de disciplinering van gevangenen in de toekomst een centrale rol toebedeeld in een strenger gevangenisregime. Voor resocialisatie komt alleen een kleine groep gemotiveerde gedetineerden in aanmerking. Om uitbraken te voorkomen wordt de bewegingsvrijheid van 'vluchtgevaarlijke' gedetineerden beperkt. Bij gijzelingspogingen blijft de buitendeur van de gevangenis in de toekomst gesloten. Het beklagrecht van gedetineerden wordt ingeperkt.

Dat zijn de belangrijkste aanbevelingen uit een nog vertrouwelijke nota 'Werkzame Detentie' over het gevangeniswezen van staatssecretaris Kosto (justitie). De nota is onder meer opgesteld naar aanleiding van een aantal gewelddadige uitbraakpogingen in gevangenissen. Het stuk waarmee ook minister Hirsch Ballin sterke bemoeienis heeft gehad, moet nog door de ministerraad worden behandeld. De nota kan nog wijzigingen ondergaan naar aanleiding van een onlangs begonnen inspraakronde.

In 1996 streeft Justitie naar 11.807 beschikbare cellen. Voor de oplossing van het cellentekort blijft de bezetting van 'twee-op-één-cel' mogelijk, zo blijkt uit de nota. Als structurele maatregel wijst Kosto zo'n aanpak echter van de hand. Dat zou teveel agressie kunnen uitlokken en tot onbeheersbare toestanden leiden. Om het probleem van het cellentekort op te lossen zijn tevens experimenten met elektronisch huisarrest in voorbereiding. De rol van de Rijksgebouwendienst, die als een sta-in-de-weg voor snelle celbouw wordt beschouwd, wordt enigszins verkleind. Naast de Extra Beveiligde Inrichtingen (EBI's) in Vught en Lelystad worden er in 1994 twee nieuwe gevangenissen voor vrouwen geopend. Illegale buitenlanders in vreemdelingenbewaring zullen in aparte inrichtingen worden ondergebracht.

Pag.7: Buitendeur blijft bij gijzelingen gesloten

Kosto concludeert in de nota dat opvattingen uit de jaren zestig en zeventig als zou het gedrag van gedetineerden met een vriendelijk gevangenisregime kunnen worden gestuurd, “te ambitieus”. Die benadering heeft volgens hem geleid tot een “té vergaand en vrijblijvend aanbod” van voorzieningen voor gedetineerden. Ze kostten veel geld terwijl de gedetineerden na het uitzitten van hun straf te vaak terugvallen in oud gedrag. Ook doordat de professionaliteit van criminelen sterk is vergroot, is een “koerswijziging” van het beleid in de richting van “een sober maar menswaardig regime” noodzakelijk, schrijft Kosto.

In de toekomst zullen alle gedetineerden aan een standaardregime worden onderworpen, waarmee in 1994 in enkele gevangenissen zal worden geëxperimenteerd. Arbeid staat in dit regime centraal, het aantal arbeidsuren wordt opgevoerd tot 26 per week. De arbeid zal ook meer op commerciële leest worden geschoeid. Alleen een “relatief beperkte groep” van gemotiveerde gedetineerden zal daarnaast nog voor resocialisatie in aanmerking komen, aldus Kosto.

Omdat de gevangenissen, vaker dan vroeger, worden bevolkt door mensen met psychische problemen, wil Kosto extra voorzieningen voor deze groep mogelijk maken. Voor criminele jongeren wordt het experiment met kampementen, officieel jeugdwerkinrichtingen geheten, voortgezet. De staatssecretaris heeft onlangs wel laten weten dat alleen gemotiveerde jongeren hiervoor in aanmerking komen.

De veiligheid in het gevangeniswezen hoopt Kosto met een reeks strenge maatregelen te vergroten. Niet alle maatregelen die daaronder vallen worden in de nota beschreven. Kosto stelt dat bij gijzelingen van bewaarders de buitendeur gesloten moet blijven. Kosto heeft zich hierbij, naar verluidt, laten inspireren door het zogeheten Engelse systeem om gewelddadige uitbraakpogingen met gijzelingen te voorkomen. Daarbij worden alle uitgangen van gevangenissen automatisch geblokkeerd zodra er van een dergelijke uitbraakpoging sprake is. Bij de voorbereiding van de nota zijn Kosto en zijn ambtenaren in Engeland geweest om het systeem te bestuderen.

Wel genoemd zijn maatregelen die het toezicht op vluchtgevaarlijke gedetineerden moeten vergroten en hun bewegingsvrijheid beperken. Kosto wil alle telefoontjes van vluchtgevaarlijke gedetineerden laten afluisteren. De Centrale Recherche Informatiedienst die 'risico-profielen' van deze groep moet opstellen, dient van te voren een inventarisatie te maken welke groep afgeluisterd kan worden.

De nota besteedt veel aandacht aan de noodzaak van training en begeleiding van het personeel. Door de recente uitbreidingen van het gevangeniswezen is veel personeel aangetrokken dat nog jong en onervaren is. Het is daardoor gevoeliger voor druk of chantage door gedetineerden dan hun oudere collega's. Speciale cursussen moeten die kwetsbaarheid verkleinen en het hoge arbeidsverzuim tegengaan.

Kosto kondigt ook een aantal maatregelen aan die de efficiëntie van het gevangeniswezen moeten vergroten. Zo krijgen de gevangenisdirecteuren meer vrijheid een eigen beleid te voeren om de terugkeer van gevangenen naar de maatschappij te bevorderen en hun discipline te vergroten. Door meer of minder gelegenheid tot zinvol werk te geven, komen er meer straf- en beloningsinstrumenten in het gevangenisregime. Verlof wordt niet meer automatisch, maar op individuele basis gegeven.

Het beklagrecht wordt beperkt tot klachten over beslissingen van de directeur. Te vaak kan nu nog over “trivale” zaken worden geklaagd, aldus Kosto, waardoor beroepsinstanties worden overbelast. Ook wordt een wetswijziging met betrekking tot de Vervroegde Invrijheidsstelling voorbereid. In plaats van verworven recht moet dit een instrument worden om het gedrag van gedetineerden te beheersen: 'ja, tenzij' wordt vervangen door 'nee, mits', aldus de staatssecretaris.