Presidentiële lobby rijkelijk beloond

WASHINGTON, 18 NOV. De aanvaarding van het Noordamerikaanse vrijhandelsverdrag (NAFTA) is een grote triomf voor president Clinton. Politiek doorzettingsvermogen, dat bekroond wordt met een zege, dwingt respect af in Washington. Het definieert Clintons presidentschap. Hij heeft zijn eigen land en de wereld laten zien dat hij ergens voor staat. Anderhalve maand geleden twijfelde hij nog wat hij voor moest laten gaan, NAFTA of de reorganisatie van de gezondheidszorg. Nu blijkt het geen kwestie te zijn van òf òf, maar van èn èn. Deze klinkende overwinning heeft getoond dat hij het Congres aan kan en dat zal hem weer helpen bij de reorganisatie van de gezondheidszorg. “We hebben het geleerd”, zei een functionaris van het Witte Huis verheugd.

NAFTA is een duidelijker beleidsstap dan het door het Congres omgegooide vijfjarenplan voor de begroting dat afgelopen zomer met een minieme meerderheid werd aangenomen. Clinton hoefde geen politieke stemming te organiseren over het NAFTA-verdrag, dat hij erfde van president Bush. Eind vorig jaar was het op sterven na dood. Een paar weken geleden nog geloofden weinigen in Washington dat Clinton het serieus meende. Maar sindsdien heeft hij keihard gewerkt. De stemming had het gewicht van de stemming over Amerikaanse deelname aan de Golfoorlog, twee jaar geleden. Clinton verhoogde de crisissfeer nog door de stemming daags voor een topconferentie over de handelsbetrekkingen tussen landen rondom de Pacific in Seattle te plannen.

Een week geleden voorspelden veel commentatoren nog dat Clinton het niet zou halen. “Taaiheid en leiderschap hebben NAFTA weer uit de doden opgewekt en hij verdient vandaag politieke lof”, zei de Republikein Bill Richardson in het Huis van Afgevaardigden. “Ik respecteer het gevecht dat hij heeft gevoerd voor zijn positie”, zei de leider van de Democratische meerderheid, Richard Gephardt, die zelf tegen NAFTA was.

In zijn gevecht voor NAFTA was Clinton geen vertegenwoordiger van de linkervleugel, maar een Democraat van het midden. De vakbeweging en de meeste Democratische Congresleden heeft hij van zich vervreemd.

Pag.25: Overwinning heeft Clinton heel wat beloftes gekost

Clinton heeft heel wat deals moeten sluiten om zijn coalitie van internationalistische, liberale Democraten en vrijhandels-Republikeinen bij elkaar te houden. Volgens tegenstanders heeft hij 1,1 miljard dollar uit de overheidskas gehaald om de districten van onwillige Congresleden te begunstigen. Hij beloofde een Congreslid zelfs een brug, terwijl hij nog niet eens water in zijn district heeft. Hij vergaf twee landbouwonderzoekscentra in Texas en Florida, stelde het verbod uit op een soort insecticide die de ozonlaag aantast, verschoof vluchtrechten naar Londen van een oppositioneel district naar een ander district, waar het Congreslid voor stemde. Hij bracht de Mexicaanse regering ertoe om verdachten van een delict in Amerika uit te leveren. Verder waren er deals voor extra protectie op het gebied van pinda's, tomaten, citrusvruchten en suiker.

Dergelijke akkoordjes zijn gewoon in Amerika, waar door het districtenstelsel - zoals het gezegde luidt - alle politiek lokaal is. Presidenten als Kennedy, Johnson, Nixon en Reagan waren er bedreven in. Het werd de Democraat Carter tijdens diens presidentschap kwalijk genomen dat hij niet tot dergelijke akkoorden overging en hij kreeg dan ook weinig gedaan in het Congres. Clinton beloofde ook in een brief dat hij tijdens de Congresverkiezingen volgend jaar politieke dekking zal geven aan Democratische of Republikeinse Congresleden die op Nafta worden aangevallen.

Het politieke tij begon ten gunste van NAFTA te keren na het debat tussen Gore en miljardair activist Ross Perot. Dat debat, waarin de figuur Perot stevig werd doorgeprikt, trok een record aantal kijkers. Toen veel Congresleden afgelopen weekeinde in hun district kwamen, merkten ze dat het verzet tegen NAFTA niet zo sterk was als ze aanvankelijk dachten.

Gisteravond begon de overwinning te gloren na intensief werken in het Capitool. Lobbyisten moesten in rijen achter touwen worden gehouden om te voorkomen dat ze de vergaderzalen voor Congresleden zouden overstromen. Intussen verklaarde het ene Congreslid na het ander zich voor NAFTA. De tegenstanders werden steeds wanhopiger. Ross Perot keek somber. De hele dag had hij bij Congresleden gelobbied. “Ze hebben van alles geprobeerd. En niets werkte, tot de president de schatkist opende”, zei hij. “Maar de Congresleden zullen ermee moeten leven. Ons ledental rijst de pan uit.” Hij beloofde dat hij met de leden van zijn beweging United We Stand de Congresleden die vóór NAFTA stemden, zal laten sneuvelen bij de verkiezingen in 1994. Die Congresleden hebben echter weinig te vrezen als de economie aantrekt, want dan wordt NAFTA als politieke kwestie snel door de kiezers vergeten.

Sinds het debat met Gore schromen weinigen meer om Ross Perot openlijk aan te vallen. De leider van de Republikeinen in het Congres, Robert Michel, stak de draak met de oppositie tegen NAFTA. “Denk aan de drie ongekozen tegenstanders van NAFTA, Ross Perot, Pat Buchanan en Ralph Nader, de Groucho, Chico en Harpo van de NAFTA-oppositie”.

Voor de vakbeweging is de stemming van gisteren ook een zwaar verlies. Het gaat toch al slecht met de bonden, wier ledenaantal daalt. Rond 12 procent van de Amerikaanse werknemers is georganiseerd.

De Democratische partij zal de innerlijke scheuren moeten helen. Veel Democraten staan sinds dit debat niet meer op goede voet met elkaar. Ook sommige Republikeinen zijn gedesoriënteerd geraakt door de veranderde politieke scheidslijnen. “Als dit onpartijdigheid is, dan wil ik partijdigheid terug. Ik wil de Republikein Bob Dole aan deze kant en president Bill Clinton aan de andere kant. Ik wil af van deze platte aarde waar we op leven en ik wil terug naar een ronde”, zei de Democraat Pat Williams.

Behalve Clinton is ook de aankomende Republikeinse oppositieleider in het Huis van Afgevaardigden, Newt Gingrich, winnaar. Hij zal zich bij andere kwesties des te effectiever tegen Clinton kunnen verzetten. Deze harde debater heeft aangetoond dat hij niet alleen de Democraten kan aanvallen, maar ook wetgeving door het Congres kan schipperen. Hij heeft ook de ontluikende isolationistische rechtervleugel van de Republikeinen een slag toegebracht. “Dit is een stem voor de geschiedenis”, zei hij. “We kijken vooruit in de toekomst.”

NAFTA maakt Clinton nog niet tot een vrijhandelaar, omdat het om een handelsblok gaat. Maar hij is bereid om protectionistische sentimenten in het Congres te lijf te gaan. Gesterkt vertrekt hij vandaag naar de top in Seattle om met de politieke leiders van veertien Aziatische landen over handel te praten. Het is de bedoeling om de Westeuropese landen de ogen uit te steken, zodat ze gedreven worden tot meer concessies bij de GATT-onderhandelingen over de verlaging van de handelstarieven. “Volgende maand zetten we druk op de Europese Gemeenschap om zo markten in de hele wereld te openen”, zei hij.