Partijen Z-Afrika stemmen in met nieuwe grondwet

PAG.4 BEPERKTE EUFORIE; PAG.11 HOOFDARTIKEL

JOHANNESBURG, 18 NOV. President De Klerk, ANC-voorzitter Mandela en leiders van kleinere blanke en zwarte partijen hebben vannacht voor het eerst in de geschiedenis een non-raciale grondwet voor Zuid-Afrika goedgekeurd.

Na een speciale bijeenkomst met urenlange vertraging, waarin de regerende Nationale Partij en het Afrikaanse Nationale Congres hun laatste belangrijke compromissen sloten, werd de interim-grondwet voor de periode na de verkiezingen van april volgend jaar ondertekend. Alleen het linkse Pan Afrikaanse Congres (PAC) en de blanke splinterpartij Afrikaner Volksunie (AVU) waren tegen.

Leiders onderstreepten in een symbolische ceremonie het belang van de grondwet, die een einde maakt aan de politieke heerschappij van de blanke minderheid. Mandela verklaarde dat Zuid-Afrika “aan het begin van een nieuw tijdperk” staat. “Voor het eerst in de geschiedenis van ons land zullen alle Zuidafrikanen, ongeacht hun taal, religie en cultuur, ongeacht hun huidskleur of klasse, stemmen als gelijke burgers. Miljoenen die niet konden stemmen, zullen dat nu doen. Ikzelf zal ook voor het eerst in mijn korte leven stemmen”, zei de 75-jarige veteraan van de strijd tegen de apartheid.

De Klerk meende dat de grondwet zijn visie van “het nieuwe Zuid-Afrika” tot werkelijkheid maakt. “We hebben vandaag het fundament gelegd voor een nieuw Zuid-Afrika, waar vrijheid, vrede en gerechtigheid hand in hand zullen gaan”. De Vrijheidsalliantie van zwarte en blanke conservatieve partijen was niet bij de ondertekening aanwezig. Leiders van de alliantie, onder wie Inkatha-leider Mangosuthu Buthelezi, spraken hun misnoegen uit over de aanvaarding van een grondwet die niet door alle partijen wordt geaccepteerd. De onderhandelingen tussen de regering-De Klerk en de alliantie gaan vrijdag echter verder.

Op het laatste moment slaagde de NP er gisteren niet in speciale meerderheden vast te leggen waarmee de toekomstige regering van nationale eenheid besluiten moet nemen. De NP heeft daarmee haar jarenlang volgehouden eis van 'machtsdeling' in het kabinet, bedoeld om minderheden een extra zware stem te geven, moeten opgeven. De partijen bereikten nu overeenstemming over een vage formulering, die het coalitie-kabinet opdraagt te streven naar consensus.

Pag.4: Zege voor het ANC

Dit onderdeel van het akkoord wordt gezien als een belangrijke overwinning van het ANC, dat volgens de opiniepeilingen een meerderheid kan halen in de verkiezingen. Daarentegen wist de regering-De Klerk de positie van de provincies in de ontwerp-grondwet verder te versterken, wat een tegemoetkoming is aan de Vrijheidsalliantie, die deze constitutie niet federaal genoeg vindt. De negen provincies mogen nu ook hun eigen grondwetten aannemen, mits die “verenigbaar” zijn met de nationale constitutie.

De interim-grondwet treedt in werking na de verkiezingen op 27 april 1994. Het parlement, bestaande uit de Nationale Assemblee en de Senaat, zal dan als grondwetgevende vergadering de definitieve constitutie opstellen. Deze moet in een gezamenlijke zitting met twee-derde meerderheid worden aanvaard. Zo niet, dan wordt de constitutie in een referendum voorgelegd aan de bevolking. Als zestig procent voor stemt, is de grondwet aangenomen. Als dat niet lukt, kan een nieuw parlement na de tweede verkiezingen met zestig procent de definitieve grondwet aannemen.

    • Peter ter Horst