Nieuwe president Nigeria al lang man achter de schermen

NAIROBI, 18 NOV. Toen president Ernest Shonekan gisteravond van de legerleiding te horen kreeg dat hij moest opstappen, bleef hem geen andere keus dan onmiddellijk aan dit bevel gehoor te geven. Shonekan ontbeerde een eigen machtsbasis, in de ogen van de Nigerianen fungeerde hij als loopjongen van de militairen. De werkelijke machthebber in Nigeria was Shonekans minister van defensie, generaal Sani Abacha.

Abacha is al tien jaar alomtegenwoordig in de Nigeriaanse politiek. In 1983 kondigde hij de militaire staatsgreep van generaal Mohamed Buhari aan op radio en televisie. Toen twee jaar later Buhari in een paleiscoup door zijn collega's werd opzijgeschoven en vervangen door Babangida, kondigde Abacha opnieuw het nieuws aan in de staatsmedia. In 1990 deed een groep lagere officieren een couppoging tegen Babangida; Abacha verscheen op de televisie om te verklaren dat de machtsgreep was mislukt. Eind augustus weigerde Babangida, tegen eerdere beloftes in, het presidentsschap op te geven. Abacha dwong hem alsnog tot aftreden.

Als minister van defensie in de door Babangida benoemde interim-regering van Shonekan, trok Abacha vervolgens ten strijde tegen Babangida's aanhangers in het leger. Hij zuiverde de strijdkrachten van enkele hoge militairen en hij ontsloeg het invloedrijke hoofd van de veiligheidsdienst Halilu Akilu. Daarmee voorkwam hij vermoedelijk een terugkeer van Babangida. De 'kingmaker' Abacha heeft zich dan nu zelf het hoogste ambt toegeëigend.

Shonekan verdwijnt in de prullenbak van de Nigeriaanse geschiedenis. Hij kon de politieke crisis niet oplossen, want hij had geen macht. In de polarisatie na de annulering van de presidentsverkiezingen van 12 juni, bleven er drie reële opties over voor beëindiging van de impasse: erkenning van de verkiezingsuitslag, nieuwe verkiezingen, of een militaire staatsgreep. Alsnog de verkiezingen erkennen kon Shonekan niet; dat had Babangida hem onmogelijk gemaakt door een militair decreet. Shonekan ging door met de voorbereidingen van nieuwe verkiezingen in februari. Alle 18 miljoen Yoruba's - het volk van de winnaar van de geannuleerde verkiezingen van 12 juni, Moshood Abiola - weigerden de afgelopen weken echter zich te laten registreren voor deze nieuwe verkiezingen. De verkiezingen waren daarmee bij voorbaat al een flop.

Intussen nam de onrust toe. In de drie maanden van Shonekans ambtsperiode had vier keer keer een nationale staking plaats tegen zijn regering. De buitenwereld weigerde hem te steunen: Londen en Washington handhaafden hun na de annulering van de verkiezingen ingestelde sancties. Een hooggerechtshof in Lagos verklaarde zijn regering vorige week illegaal.

Shonekan was een creatie en een slachtoffer van de door Babangida geschapen omstandigheden. Tegen het tij in probeerde hij aan geloofwaardigheid te winnen door campagne te voeren tegen de endemische corruptie in de olie-industrie. Hij liet enkele politieke gevangenen vrij die Babangida in zijn nadagen had opgesloten en hief door Babangida ingestelde perscencuur op. Maar het mocht niet baten. De Nigeriaanse samenleving raakte zo gepolariseerd tussen vóór- en tegenstanders van Abiola, tussen de militaire en burgerpolitici, dat Shonekans maatregelen als marginaal werden gezien.

De grote en gevaarlijke impasse waarin Nigeria verkeert is mede het gevolg van Abiola's ondoelmatige optreden. Na de annulering van zijn verkiezing trok hij uit vrees voor eigen leven acht weken naar het buitenland. Hij kreeg in Washington en Londen steun voor zijn pleit maar in Nigeria zelf verloor hij aanhang door zijn lange afwezigheid. De multi-billionair en islamiet Abiola is een Yoruba uit het door christenen gedomineerde zuiden. Bij de verkiezingen van 12 juni - waarbij de opkomst overigens slechts 35 procent bedroeg - kreeg hij voldoende stemmen van de Ibo's in het oosten en in het islamitische noorden. Door zijn verkiezingsoverwinning werden voor het eerst bruggehoofden geslagen tussen de drie antagonistische regio's van Nigeria.

Abiola liet na de verkiezingen na deze bruggehoofden te versterken. Na zijn triomfantelijke terugkeer naar Nigeria eind september bleef hij verongelijkt in zijn woning in Lagos zitten van waaruit hij kwade persverklaringen uitgaf. Hij voerde geen campagne in het noorden en oosten. Het is zeer de vraag of Abiola nieuwe verkiezingen weer zou winnen. In het noorden, dat traditioneel de politieke macht uitoefent in Nigeria, willen invloedrijke politici niets liever dan nieuwe verkiezingen, om alsnog hun hegemonie te kunnen handhaven door een sterke noordeling kandidaat te stellen.

De politieke impasse waarin Nigeria is terechtgekomen wordt versterkt door verdeeldheid onder de strijdkrachten. Shonekan zei gisteravond in zijn verklaring dat de legerleiders hem hadden verteld over 'onrust onder de manschappen.' Geruchten over een mogelijke militaire opstand doen al maanden de ronde, ook al vóór het aftreden van Bagangida. Het moreel in de lagere rangen is laag als gevolg van niet aan de gierende inflatie aangepaste salarissen. De Nigeriaanse militairen zijn door hun lange rol in het landsbestuur gepolitiseerd. Vele militairen - vermoedelijk een meerderheid - verzetten zich tegen de annulering van de verkiezingen van 12 juni. Zij wensen dat de strijdkrachten zich volledig en onvoorwaardelijk terugtrekken uit de politiek en zich gaan concentreren op hun eigenlijke beroep. Hoge officieren daarentegen die zagen hoe Babangida en zijn groep door grootschalige corruptie millionairs werden tijdens hun regeerperiode, vinden dat het nu hun beurt is om te eten uit de ruif. Welk kamp Abacha kiest zal de komende dagen duidelijk moeten worden. Hij staat bekend als corrupt, maar ook als een tegenstander van terugkeer van het leger naar de kazernes.

    • Koert Lindijer