Nederlands elftal via extra thuiswedstrijd naar WK voetbal

POZNAN, 18 NOV. Het legioen kende geen vrees, het legioen kende slechts moed. Zichzelf de overtuiging inzingend dat op weg naar de Verenigde Staten alleen het resultaat telt. Meedeinend op de weldadige golven van een oranje zee aan aanhangers werkte het Nederlands elftal zich in de laatste wedstrijden van de kwalificatieronde naar het wereldkampioenschap. Voetbalkwaliteit zal immers pas in de eindronde de doorslag geven.

Zelden zal een beslissende wedstrijd onder zulke merkwaardige omstandigheden zijn gespeeld als Polen-Nederland. Zelden zal een bezoekend elftal zich zo thuis hebben gevoeld als Nederland in Poznan. Tegenover een minuscule Poolse aanhang van pakweg tweeduizend mensen stond een overmacht van ten minste achttienduizend Nederlanders, die zich gesteund wisten door een Nederlandse geluidsinstallatie waaruit slechts Nederlandse strijdliederen klonken. Het kan bijna geen toeval zijn geweest dat het elektronische scorebord aan het einde niet een stand van 1-3 maar van 3-1 aangaf.

Het Nederlands elftal speelde in groep 2 van het kwalificatietoernooi een thuiswedstrijd meer dan de concurrentie. In het stadion bevonden zich zelfs meer toeschouwers dan vorig jaar oktober toen Nederland voor nog geen vijftienduizend toeschouwers in het Feyenoord-stadion tegen de Polen ten strijde trok. Het verschil in oranjesteun geeft niet alleen het opportunisme van het oranjegevoel aan. Tevens hoe sterk de veerkracht van het Nederlands elftal is geweest sinds de 2-2 tegen Polen, waardoor het aantal Nederlandse verliespunten na twee wedstrijden tot drie was opgelopen.

Nederland speelde op 14 oktober 1992 zijn veruit beste wedstrijd van het kwalificatietoernooi. Van Basten en Bergkamp misten een dozijn aan doelrijpe mogelijkheden en doelman Menzo zette toen zijn lijdensweg in met op z'n minst één blunder. Van Vossen sleepte er nog een 2-2 uit voor Oranje, zoals hij dat een half jaar later op Wembley een paar minuten voor het einde tegen Engeland zou herhalen.

Dat doelpunt van Van Vossen in Londen bracht de ommekeer. Wanneer de Zeeuw de strafschop had gemist, was Nederland uitgeschakeld geweest. Maar evengoed kan de elleboogstoot waarmee Wouters ongestraft de Engelse spelverdeler Gascoigne vlak voor de rust bij een 2-0 achterstand het verder spelen onmogelijk maakte, van cruciaal belang zijn geweest voor het voortbestaan van Nederlands kansen op kwalificatie.

De Deense scheidsrechter Mikkelsen was die avond in april het Nederlandse voetbal gunstig gezind. De voetbalbondsbestuurders zouden er goed aan doen de Deen te bedanken voor diens genade. Maar de kans is groot dat zulke gebeurtenissen van groot belang aan de betrokkenen in het commerciële voetbal voorbij zal gaan. Van enig blijk van afkeuring bij de voetbalgezagsdragers jegens de wandaad van Wouters is immers ook nooit sprake geweest.

Scheidsrechters hebben een grote rol gespeeld in de Nederlandse kwalificatieduels. Niet alleen ten voordele. In de thuiswedstrijd tegen Engeland keurde de Duitser Assenmacher een doelpunt van Rijkaard ten onrechte wegens buitenspel af, maar corrigeerde hij zijn fout ten nadele van Nederland door later Koeman een rode kaart te onthouden. Waarna dezelfde Koeman zijn elftal kort daarop aan een 1-0 voorsprong hielp. Hetgeen de genadeklap voor de Engelsen betekende, zelfs nagenoeg uitschakeling voor een plaats in de eindronde.

De arbitrage van Assenmacher leidde in Engeland tot grote verbittering en twijfel over rechtvaardigheid in de voetbalwereld. In die staat van vertwijfeling meende een op sensatie beluste Engelse volkskrant van het volksgevoel te moeten profiteren door de Poolse voetballers een premie toe te zeggen wanneer zij door middel van een overwinning op Nederland alsnog Engeland de kans zouden bieden op een plaats in de eindronde. Hoe grote menselijke fouten grote commerciële gevolgen kunnen hebben.

Bestookt door deze financiële verleiding en omgeven door zoveel vijandig gezinde toeschouwers op de tribune, moeten de Poolse voetballers zich verward hebben gevoeld. Moesten ze zichzelf behagen, de Engelsen of de Nederlanders? Toen na tien minuten Bergkamp met een weergaloos doelpunt na aangeven van Wouters de Polen op een 1-0 achterstand zette, moet aan het gevoel van verwarring een gevoel van vernedering zijn toegevoegd. Dankbaar accepteerden ze dan ook de kans die Koeman hen kort daarop bood toen hij bij het uitverdedigen domweg de bal tegen het lichaam Lesniak schoot. Voor Lesniak was het toen niet moeilijk te 1-1 scoren.

De vrieskoude, het bevroren veld en de harde bal waren niet bevorderlijk voor een wedstrijd van hoog niveau. De Nederlanders voelden zich bedreigd, mede omdat in San Marino de Engelse doelpuntenmachine langzaam maar zeker op gang kwam. Bij een 2-1 nederlaag van Nederland zou Engeland door een overwinning van zeven doelpunten verschil zich alsnog kwalificeren. Mede door een redelijke hoeveelheid Nederlandse kansen te missen, bleef Oranje kwetsbaar.

Bergkamp bracht tien minuten na rust het elftal en zijn van winst overtuigde aanhang de verzekering dat het feest niet meer kon worden verstoord. Waarna Ronald de Boer een paar minuten voor tijd de stand op 3-1 bracht. Kwalificatie was een feit. Wat nog niet zo lang geleden voor onmogelijk werd gehouden, was gerealiseerd. Ter illustratie hoe onvoorspelbaar voetbal is.

Zo overtuigd als de Oranje-aanhang de laatste wedstrijd was geweest van de goede afloop, zo overtuigd van de kansen heeft zich altijd bondscoach Dick Advocaat altijd uitgelaten. Misschien twijfelde hij. Maar hij bleef stoer, sterk en vastberaden. Zoals hij vroeger voetbalde. Vechtend voor elke meter, vechtend voor elke kans, nooit de moed opgevend, zeker niet bij intriges als die Gullit en het Cruijff-gevolg. Als coach altijd zijn spelers ervan doordringen dat strijd pas in de laatste minuut wordt beslist. Een opvallende, gewetensvolle houding voor een coach die vanaf het begin van de kwalificatiereeks wist dat hij in de eindronde niet als coach zou fungeren. Zo'n coach verdient een omvangrijke aanhang als gisteren op de tribunes van Poznan.

Hij zei na afloop geen minuut spijt te hebben gehad van zijn besluit op 31 mei af te treden. Het klonk weer stoer. Over perspectieven op het wereldkampioenschap wilde hij liever niet praten. Maar hij kon er niet omheen dat van de vier Nederlandse aanvallers die gisteren speelden de oudste (Bergkamp) pas 24 jaar is. Een elftal met perspectief dus, meende hij.

Rijst de vraag of temidden van dat jeugdig talent nog plaats is voor de dertiger Gullit. Hoe goed en constant hij momenteel ook bij Sampdoria naast grootheden als Mancini en Platt speelt, het is onduidelijk of de kwetsbare krachtverslindende aanvaller dat tot het einde van het zware Italiaanse seizoen volhoudt, of hij in staat is op een titeltoernooi te spelen en wáár hij in het Nederlands elftal moet spelen. Op nummer 10, de plaats van Bergkamp, die intussen in 25 interlands 16 keer heeft gescoord?

Er is nog leven na Van Basten. Zeker nog hoop op zijn herstel. Maar zijn er nog kansen op een succesvol wereldkampioenschap zonder hem? De Nederlandse selectie zoals die zich de laatste wedstrijden manifesteerde biedt meer werklust dan voetbaltalent. Ronald Koeman (30) wordt als verdediger steeds kwetsbaarder. De eeuwige uitblinker Wouters (33) lijkt daarentegen nog jaren mee te kunnen. Een toernooi zou niettemin te veel van het goede kunnen zijn.

Vragen die komende maanden de aandacht opeisen. Maar die voorlopig in de schaduw zullen staan van de grote vraag wanneer Johan Cruijff beslist of hij het Nederlands elftal zal coachen of niet. Zoveel macht en aandacht valt alleen de meest ijdelen ten deel.

    • Guus van Holland