Democratie in Zuid-Afrika

ZUID-AFRIKA HEEFT in zijn worsteling om een moderne democratische rechtsstaat te worden een nieuwe belangrijke stap gezet. Er is gisteren een interim-grondwet aaanvaard en voor komend voorjaar zijn landelijke en regionale verkiezingen voorzien op grond van het beginsel van algemeen kiesrecht. Over de meerderheidsvorming na de verkiezingen bestaat nog onduidelijkheid omdat de 'blanke stam' van president De Klerk via de eis van een gekwalificeerde meerderheid als fundament van een nieuwe regering garanties zoekt voor permanente deelneming aan het landsbestuur.

De overeenstemming reikt verder dan De Klerks partij en het ANC van Mandela. Maar belangrijke etnisch georiënteerde groeperingen hebben zich afzijdig gehouden. Zwarte radicalen die een zwart regime wensen en blanken en Zulu's die weigeren hun etnische identiteit te laten opgaan in een structuur waar de meerderheid beslist, vormen een rechtstreekse bedreiging voor het resultaat van twee jaar ingespannen onderhandelen. De uitersten hebben elkaar gevonden in een bovengronds afwijzingsfront, maar de gevaren liggen vooral in een eventuele ondergrondse gewelddadige samenspanning tussen de diverse extreme groepen. Al eerder is de indruk ontstaan dat blanke radicalen niet onschuldig waren aan geweldsuitbarstingen tussen de verschillende zwarte gemeenschappen.

DE VRAAG IS of Zuid-Afrika de Afrikaanse kwaal van het 'tribalisme' zal weten te overwinnen. Steeds weer lopen op dit continent pogingen om politieke representativiteit te ontwikkelen stuk op dat fenomeen. Burundi is voorlopig het laatste en trieste voorbeeld. Paradoxaal genoeg heeft Zuid-Afrika zijn betere uitgangspositie te danken aan de oude democratische structuur van de blanke gemeenschap binnen het Apartheidsregime en de getoonde bereidheid van het ANC om ideologische vooringenomenheid te overwinnen en daarbij aansluiting te zoeken. Weliswaar heeft het ANC zich altijd voor een multiraciale samenleving uitgesproken, maar die behoefde niet per se op een democratische grondslag te rusten. Het zal er in de komende jaren vooral om gaan bestanddelen van het afwijzingsfront in de democratische structuur op te nemen.