China pleit voor loskoppeling mensenrechten en handel

PEKING, 18 NOV. De Chinese president, Jiang Zemin, heeft aan de vooravond van zijn ontmoeting met zijn Amerikaanse ambtgenoot Bill Clinton, in Seattle, gepleit voor een loskoppeling van economische samenwerking en mensenrechten.

Hij kritiseerde gisteren voor zijn vertrek de Amerikaanse praktijk om China's status als meest begunstigde natie (MFN) in de handel te koppelen aan de mensenrechten en zei dat dat een overblijfsel uit de Koude Oorlog was. Jiang ziet verschillen tussen Amerika en Azië op het gebied van de mensenrechten en ook tussen Amerika en Europa. Hij zei dat China groot belang hecht aan de rechten van de brede massa's van het volk en dat in dat opzicht enorme vooruitgang is geboekt sinds de communistische overwinning in 1949 en met name sinds het begin van de economische hervormingen in 1978.

De president, die tevens secretaris-generaal van de communistische partij is, kritiseerde “sommige Amerikanen die bij het berispen van China hun blik fixeren op een uiterst klein aantal wetsovertreders. Deze lieden dienen strafrechtelijk vervolgd te worden omdat zij wetten hebben geschonden en de nationale veiligheid in gevaar gebracht.”

Met de verschillen tussen Amerika en Europa bedoelde hij kennelijk dat de Europese kritiek op China veel minder luidruchtig is en zonder daaraan gekoppelde sancties. De Duitse bondskanselier Kohl zei bijvoorbeeld gisteren tijdens de persconferentie ter afsluiting van zijn verblijf in Peking dat hij namens Amnesty International en de Duitse bisschoppen-conferentie zijn Chinese gastheren om informatie en hulp had verzocht over twintig politieke gevangenen, onder wie priesters. Kohl achtte het echter niet raadzaam om openbare uitspraken te doen, voordat hij antwoord van de Chinezen had.

Amerikaanse bewindslieden richten daarentegen de ene waarschuwing na de andere aan het adres van de Chinese leiders, dat als er geen drastische, algehele verbeteringen komen volgend jaar de MFN-status zal worden ingetrokken. Diplomaten menen dat er in Seatte geen doorbraak op het gebied van de mensenrechten, in de vorm van 'loskoppeling' met MFN komt, maar dat er wel compromissen op andere gebieden komen. Washington zal bijvoorbeeld de sancties die het enige maanden geleden afkondigde vanwege de Chinese levering van raket-onderdelen aan Pakistan opheffen en Amerikaanse ruimtevaart-bedrijven mogen nu voor honderden miljoenen dollars satellieten aan China gaan leveren.

Een Chinese functionaris memoreerde vandaag de voorlaatste Amerikaans-Chinese top in februari 1989, die een regelrechte ramp werd vanwege een incident op het gebied van de mensenrechten. President George Bush bracht toen een kort bezoek aan China na de begrafenis van de Japanse keizer Hirohito. De toenmalige Amerikaanse ambassadeur Winston Lord, die gedurende zijn hele ambtsperiode meer aandacht had voor dissidenten dan voor regeringsfunctionarissen, had toen China's bekendste dissident, Fang Lizhi voor het diner met de Chinese leiders uitgenodigd. Deze lieten Fang door de politie ontvoeren vlak voordat hij de banket-zaal betrad. Lord werd in mei 1989, vlak voor de gewelddadige beëindiging van de studentenrebellie vervangen en is de rest van de ambtstermijn van president Bush werkloos geweest. President Clinton heeft Lord echter tot onderminister voor Oostaziatische Zaken benoemd, hoewel hij een Republikein is. Volgens ingewijden luistert Clinton meer naar Lord dan naar Christopher waar het China betreft.

Ex-president Bush was dezer dagen in Hongkong, waar hij Clinton opriep begrip voor China's dilemma op het gebied van de mensenrechten te hebben en waarschuwde tegen intrekking van MFN. Bush zei in een lunchtoespraak dat China als gevolg van zijn economische vooruitgang vandaag een onvergelijkbaar veel vrijer land is dan in 1974-1975, toen hij daar ambassadeur was. “Hoe dat gekoppeld wordt aan politieke hervormingen moet China zelf beslissen” aldus Bush. De Chinezen zullen ook zelf beslissen hoe zij hun buitenlands beleid voeren en beslist geen rekening houden met Amerikaanse gevoeligheden. Het korte bezoek dat president Jiang Zemin onmiddellijk na de top in Seattle aan Cuba zal brengen op doorreis naar Brazilië is hiervan een demonstratie.