Belgisch pact is staaltje van politieke duivelskunst

BRUSSEL, 18 NOV. Achteraf bezien was het natuurlijk geen verrassing dat de Belgische premier Dehaene er juist in de nacht van dinsdag op woensdag in slaagde een ingrijpend akkoord te smeden over herstel van concurrentiekracht, stimulering van de werkgelegenheid en bezuinigingen in de sociale zekerheid.

Gisteravond moest het Belgische voetbalelftal zijn WK-kwalificatiewedstrijd spelen tegen de Vereniging van Tsjechen en Slowaken. Door het crisisberaad om 3 uur 's nachts met succes af te ronden, bleef er genoeg tijd over voor de eerste minister om zich nog even te ruste te leggen alvorens parlement en pers in te lichten over de zegeningen van het nieuwe akkoord. Daarna kon Dehaene - bevrijd van alle kopzorgen over het voortbestaan van zijn kabinet en het lot van de frank - op zijn gemak de verrichtingen van de Rode Duivels gaan bekijken. “Ik ga straks naar de voetbal. En als u mij een beetje kende, wist u wanneer ik zou eindigen”, glunderde de premier na afloop van de kabinetsvergadering.

Met het akkoord heeft Dehaene zijn reputatie van politieke duivelskunstenaar weer eens flink opgepoetst. In de nasleep van de voor alle gevestigde partijen desastreus verlopen verkiezingen van november 1991 - met grote winst voor het Vlaams Blok - stond hij nog op het punt de politiek de rug toe te keren. Maar sinds hij vorig jaar de leiding op zich nam van de rooms-rode coalitie - in eerste instantie aangeduid als noodkabinet - toont hij steeds minder twijfel.

Zijn eerste grote buit haalde Dehaene ruim een jaar geleden binnen met het zogeheten Sint Michiels-akkoord over de staatshervorming. Dankzij dat akkoord - dat afgelopen zomer parlementair werd afgerond - is het nu rustig en kon de regeringsploeg al haar energie steken in de voorbereiding van een ingrijpend sociaal pact.

“Het waren de moeilijkste onderhandelingen die ik moest voeren”, zei Dehaene gisteravond op een persconferentie. Het was de bedoeling dat ook werkgevers en werknemers betrokken zouden worden bij de opstelling van het plan. Maar die opzet mislukte door de weigering van de socialistische vakbond ABVV om ingrepen toe staan in lopende arbeidsoverenkomsten. Dat was jammer, aldus Dehaene, maar het belette de regering niet om door te zetten. De regering moest haar politieke verantwoordelijkheid wel nemen, aldus de premier.

Dehaene heeft zijn nieuwe overwinning onmiskenbaar te danken aan zijn kwaliteiten als politiek ritselaar, aan zijn vermogen voor alle betrokkenen aanvaardbare compromissen uit te dokteren. Maar vanaf de zijlijn kreeg hij wel flinke hulp in de persoon van Guy Verhofstadt, de spraakmakende leider van de Vlaamse liberale VLD die staat te springen om het regeringsroer over te nemen en korte metten te maken met het door de christen-democraten en socialisten aangehangen sociale consensusmodel. Verhofstadt doet het uitstekend in de opiniepeilingen, waar de regeringspartijen blijven sukkelen. Alleen al de aanwezigheid van Verhofstadt brengen Waalse en Vlaamse christendenocraten en socialisten er toe elkaar stevig vast te houden teneinde het schrikbeeld van nieuwe verkiezingen op zo groot mogelijke afstand te houden.

Verhofstadt reageert op het akkoord zoals was te verwachten. “Betalen, betalen en nog eens betalen. De regering doet een brute aanslag op de burgers. En fundamenteel verandert er niets, er zijn geen echte bezuinigingen. In februari zit men weer om de tafel om besparingen te zoeken.”.

Opmerkelijker was de reactie aan vakbondszijde. Het ABVV besloot aangekondigde acties voor volgende week op te schorten. De christelijke vakbond ACV wil wel doorgaan. Terwijl het ABVV als eerste het overleg met de regering over het sociaal pakt verliet en een demonstratie organiseerde op de dag van de extra Europese Top in Brussel, waar het AVC nog wel wilde doorpraten.

Dat het ABVV overtuigd lijkt, is ook weer niet zo verwonderlijk als men afgaat op de bijna juichende reactie van de Luikse PS-minister Dehousse op het akkoord. Dehousse, invloedrijk in het linkse kamp van de Waalse socialisten, inclusief de vakbeweging, is vooral ingenomen met de afgesproken belastingen op roerende en onroerende vermogens. Een evenwichtiger akkoord kon niet worden gesloten, sprak Dehousse.

De inzet bij de onderhandelingen over het akkoord was veel hoger dan alleen het voortbestaan van het kabinet. In september beging gouverneur Verplaetse van de Nationale Bank de onvoorzichtigheid het lot van de frank - toch al onzeker door de EMS-crisis van augustus - te koppelen aan de totstandkoming van een sociaal pakt. De frank ging onmiddellijk onderuit.

Maar gisteren waren alle wolken verdwenen en was het alsof de geloofwaardigheid van het Belgische monetaire en economische beleid nooit ter discussie had gestaan. De aandelenbeurs in Brussel reageerde 'euforisch', de frank verstevigde zijn positie en de Nationale Bank kon zijn belangrijkste rentetarieven zomaar met ruim een procent verlagen.

Geen wonder dat de premier op de persconferentie één en al zelfvertrouwen uitstraalde. Met België als voorzitter van de Europese Unie zal Dehaene op de Europese Top in december de discussie moeten leiden over het Witboek van Delors over economische groei en werkgelegenheid. Dat voorzitterschap is aanmerkelijk versterkt nu België met zijn sociaal plan een voorbeeldig werkstuk heeft afgeleverd voor Europa, aldus Dehaene. “Ik zie dit plan als onderdeel van een Europese benadering. Verschillende onderdelen zullen ook terug te vinden zijn in het Witboek”.

Ook in de schriftelijke toelichting op het akkoord steekt de Belgische regering haar Europese ambities niet onder stoelen of banken. “Het is enorm belangrijk dat wij in Europa de handen in mekaar slaan. Geen enkel land kan alleen de crisis aan, want iedere individuele actie stuit op ontelbare beperkingen”.

    • Wim Brummelman