Vice-voorzitter Adelmund kandidaat Tweede Kamer; 'PvdA heeft mij harder nodig dan de FNV'

AMSTERDAM, 17 NOV. Demonstratief legt ze het verkiezingsprogramma van de PvdA op tafel. Ze heeft de betreffende passage vandaag al zo vaak aangewezen. Pagina vijf, hoofdstuk een. “Er zijn ook fouten gemaakt, zoals in het slepende proces van de herziening van de WAO”, leest ze voor. Die passage trok haar over de streep. Sinds afgelopen weekeinde is vice-voorzitter Karin Adelmund van de vakcentrale FNV de hoogste nieuwkomer op de lijst van de PvdA.

Nog geen twee jaar geleden sprak ze demonstranten toe in Rotterdam en in Den Haag. Ze was het 'boegbeeld' van het verzet tegen de kabinetsingreep in de WAO. In een open brief in de Volkskrant riep ze PvdA-minister Kok op met het kabinet te breken. “Ik mis de voor de sociaal-democratie kenmerkende combinatie van rechtvaardigheid en doelmatigheid. Het is korten op de uitkeringen”, schreef ze.

Toen partijvoorzitter Rottenberg haar voor de zomer vroeg deel uit te maken van de lijst van PvdA-kandidaten voor de Tweede Kamer, weigerde ze dan ook resoluut. Maar na de zomer ging Adelmund overstag. “Sinds die tijd is er een verkiezingsprogram waar ik voor wil gaan. De WAO-ingreep waar ik tegen was, wordt een fout genoemd in het program. Bovendien zag ik tijdens een grote PvdA-bijeenkomst in de RAI in Amsterdam dat veel mensen kozen voor de richting die het program wees. Er was een draagvlak om het evenwicht te herstellen tussen bestuurders die vinden dat je zonder leden harder opschiet en degenen die meer zien in een vruchtbare samenwerking met de maatschappij.”

Nooit, nooit zal ze achter het WAO-besluit van dit kabinet staan. Maar hoe verklaart ze dan pagina twintig, hoofdstuk twee in het verkiezingsprogram: “De aanpak van de WAO was op zichzelf moedig en hoogst nodig”, geen passage om de barricade mee op te gaan. “Er zitten inderdaad ambivalenties in het program. Het is duidelijk niet geschreven na vier jaar oppositievoeren, men heeft geleerd van de afgelopen regeerperiode.”

De vice-voorzitter van de FNV wijst andere 'ambivalenties' aan. “Aan de ene kant verwijt de PvdA de overlegeconomie stroperigheid, aan de andere kant vraagt men de hulp van werkgevers en werknemers bij het zoeken naar nieuwe middelen om werk te creëren.” En juist op dat gebied ziet ze de komende jaren een grote tegenstelling ontstaan - de mensen voor wie extra, gesubsidieerde banen worden geschapen enerzijds en de zogenaamde geprivilegieerden die reguliere arbeid verrichten anderzijds.

Adelmund wil voorkomen dat de PvdA straks automatisch voor de onderkant, dat wil zeggen de langdurig werkloze en de jonge drop-out kiest. De partij zou zich sterk moeten maken voor een vloeiende overgang van deze mensen naar de reguliere arbeidsmarkt, bijvoorbeeld door het leerlingstelsel uit te breiden en nieuwkomers op de arbeidsmarkt tegen een lager loon in dienst te nemen. Zo bedraagt in de bouw het verschil tussen de laagste loonschaal en het minimumloon maar liefst twintig procent. Dat moet veranderen. Zulke maatregelen kunnen volgens Adelmund als alternatief dienen voor de rigoreuze voorstellen van CDA en VVD ter verlaging van het minimumloon.

CDA-fractieleider Brinkman kondigde eergisteren in Groningen aan dat nieuwe ingrepen in de WAO onvermijdelijk zijn. Hoe zal het PvdA-Kamerlid Adelmund reageren? “Ik vind dat onbehoorlijk en onzorgvuldig. Al ben ik er zeker van dat niet dezelfde verkrampte situatie ontstaat als in de zomer van 1991. Men heeft zijn leergeld betaald. De PvdA dacht dat de mensen een dergelijke ingreep binnen drie à vier maanden wel zouden vergeten. Nou, mooi niet. De partij zal nog jaren moeten herstellen van die klap. De helft van haar smoel is weggeslagen.”

“Je moet mensen voorbereiden op verandering van paradigma”, zegt ze, “anders herkennen ze het beleid niet meer.” Bij de WAO-ingreep werd plots gebroken met decennialang sociaal-democratisch geloof dat iedereen die door een ziekte of ongeval werd getroffen buiten zijn schuld, recht had op een deugdelijke uitkering. “Deze groep werd ineens afgeschilderd als een geprivilegieerde klasse die het nog niet zo slecht had getroffen vergeleken bij de bijstand.”

Ook de discussie over de bijstand zou zo'n plotselinge verandering van paradigma zijn. Het debat wordt gevoerd over frauderen, niet over mensen die geen kant op kunnen. “Pas in een bijzin wordt ook nog wat gezegd over de mensen die echt op een bijstandsuitkering zijn aangewezen.” Adelmund gaat ervan uit dat de voorstellen van Wallage voor een nieuwe bijstand die vooral bedoeld lijken fraude te voorkomen, nog niet het laatste bod van de regering zijn.

Met 17 jaar ervaring in de vakbeweging is Adelmund ervan overtuigd dat je mensen kunt voorbereiden op ingrijpende wijzigingen. Is de mede door haar voorgestelde individualisering van CAO's - eerst afgedaan als 'werkgeversstandpunt' - nu niet in zwang? Verklaarde ze de afgelopen zomer in de FNV-nota Veelkleurige Vooruitzichten de familie Doorsnee niet dood? “Dat houdt overigens niet in dat je de traditionele kostwinner nu moet laten vallen. Hij is alleen geen voorbeeld meer.”

Wat bezielt een vrouw die zo verweven is met de FNV, over te stappen naar een partij-in-verval als de PvdA, tussen dertig Kamerleden onder wie ten minste zes sociaal-economische experts? “De overstap naar de fractie is nodig om de PvdA weer een eigen gezicht te geven. Bij een zwakke sociaal-democratie worden de vakbonden steeds meer gedwongen in de rol van standsorganisaties die alleen voor de eigen leden iets betekenen. Zoals de reparatie van het WAO-gat, maar wie repareert de ingrepen in de bijstand?”

Ze vreest niet voor hetzelfde lot als oud FNV'er en voormalig staatssecretaris Elske ter Veld van sociale zaken, die al worstelend met haar eigen verleden door de fractie aan de kant werd gezet. Voor loyaliteit-tegen-de klippen-op aan het kabinetsbeleid die ze bij Ter Veld signaleerde, voelt ze niets. “Je moet altijd bestuurlijke ruimte voor jezelf scheppen om dingen toch anders te willen doen.”

Ze zegt dat Karin Adelmund nu harder nodig is bij de PvdA dan bij de FNV. Maar ook haar ambities spelen een rol. Ze is nu 44 jaar oud en sinds vijf jaar vice-voorzitter van de FNV. Johan Stekelenburg opvolgen als voorzitter van de grootste vakcentrale is leuk, maar het weer op poten zetten van een gehavende PvdA is een aanmerkelijk grotere uitdaging.

    • Kees Versteegh
    • Yaël Vinckx