Handelsverdrag is voor Mexico psychologisch van groot belang

MEXICO-STAD, 17 NOV. De Mexicaanse president Carlos Salinas de Gortari heeft er dezer dagen een handje van het Noordamerikaanse vrijhandelsverdrag in één adem als 'historisch' te kwalificeren en tegelijkertijd het belang ervan te bagatelliseren. Met de onzekere afloop van de stemming vandaag in het Amerikaanse Congres over NAFTA (of TLC, Tratado de Libre Comercio, zoals het in het Spaans heet) is dat politiek gezien wel begrijpelijk. Het is bovendien politiek, en niet handel, die de buren-tegen-wil-en-dank Mexico en de Verenigde Staten in elkaars armen drijft.

Met of zonder TLC, Mexico gaat voort op de reeds enige tijd ingeslagen weg van modernisering, liberalisering en open grenzen, zegt president Salinas en hij bedoelt nadrukkelijk de economie. Waar het gaat om politiek huldigt Mexico sinds mensenheugenis het standpunt dat landen in het algemeen van elkaars interne aangelegenheden moeten afblijven en in het bijzonder van de Mexicaanse. Toch speelt in de optiek van Mexico's belangrijkste handelspartner, de VS, juist de politieke stabiliteit van de zuiderbuur een doorslaggevende rol bij het aangaan van het Noordamerikaanse vrijhandelsverdrag.

Om de cijfers, die nu de boventoon voeren in een vaak absurd Amerikaans debat van voor- en tegenstanders van NAFTA, kan het niet gaan. Evident is dat beide partijen zowel zullen winnen als verliezen en dat NAFTA eerder een bevestiging is van een al langer bestaand fenomeen dan dat de commerciële relatie tussen beide landen per 1 januari 1994 radicaal verandert.

Met NAFTA hoopt president Salinas een kroon te kunnen zetten op zijn zesjarige en enige ambtstermijn die over minder dan een jaar afloopt. NAFTA moet, in de officiële Mexicaanse optiek, de bevestiging worden van een land dat zich in recordtijd heeft ontworsteld aan de status van hopeloos schuldenland en nu zelfs kandidaat-lid is van de exclusieve club van geïndustrialiseerde naties, de OESO. De binnenlandse schuld is gesaneerd, er is een zekere internationale reserve opgebouwd, staatsondernemingen zijn geprivatiseerd en de inflatie is stevig onder controle.

NAFTA, zo schrijft Enrique Semo in het gerenommeerde weekblad Proceso, is “een kredietkaart van ongekende economische waarde” en “een diploma van goed gedrag dat van groot politiek belang is”. De betekenis van NAFTA voor Mexico is dan ook in eerste instantie psychologisch. Met NAFTA zullen meer nog dan voorheen buitenlandse investeerders op het 'wonder Mexico' afkomen en heeft de regerende Institutionele Revolutionaire Partij (PRI) een internationaal gesanctioneerde vrijbrief gekregen voor een in de oneindigheid voortgezet leiderschap in het land dat door de schrijver Mario Vargas Llosa ooit eens is gekarakteriseerd als “de perfecte dictatuur”. Een Europese diplomaat in Mexico-Stad zei niet lang geleden: “De VS hebben er belang bij dat Mexico stabiel blijft onder leiding van de PRI - en dat geldt voor ons Europeanen net zo”.

Niet verbazingwekkend is het dan ook dat de linkse oppositie in Mexico, met name de Partij van de Democratische Revolutie (PRD), die zich het felst heeft gekeerd tegen Nafta. Dat is de PRD komen te staan op verwijten van 'landverraad' van de kant van de PRI, zeker toen PRD-senator Porfirio Muñoz Ledo liet weten niet te begrijpen waarom officieel-Mexico op z'n achterste benen stond over wat werd gezien als denigrerende opmerkingen van de voormalige Amerikaanse presidentskandidaat Ross Perot, de meest luidruchtige tegenstander van NAFTA in de VS. Perot schetste in een televisiedebat vorige week met vice-president Al Gore een enigszins stereotype Mexico waarvan de 85 miljoen inwoners allen in krotten zouden wonen en een toilet en stromend water als het hoogst bereikbare ideaal in het leven zouden hebben. Perot schoot zijn doel voorbij in de overdrijving, maar legde herhaaldelijk de vinger op de zere plekken van Mexico, schending van mensenrechten, politieke fraude, vervuiling, etc., wat dus volgens de officiële Mexicaanse doctrine van non-interventie niet mag.

Tegenstanders van NAFTA in Mexico wijzen erop, dat het land in de onderhandelingen met de VS en Canada over het verdrag zelf en over de zogenoemde parallelle akkoorden veel, zo niet alles heeft weggegeven om NAFTA maar binnen te kunnen slepen. Tegelijkertijd haalt Mexico het zo gevreesde Paard van Troje binnen in de vorm van een grotere - en legitieme, want bij verdrag bepaalde - bemoeienis van zijn twee noorderburen met de eigen binnenlandse aangelegenheden. De Amerikaanse oud-president Jimmy Carter, die door president Clinton is ingezet om het verdrag aan het Amerikaanse publiek te verkopen, zei twee maanden geleden dat “NAFTA de beste kans is voor de VS om de democratie in Mexico te bevorderen.”

In de officiële Mexicaanse analyse van NAFTA heet het dat alle drie landen een winst zullen boeken met het vrijhandelsverdrag. Toch is dat aan Mexicaanse kant niet zonneklaar. Mexico kan aanvankelijk profiteren van een groei van lage-lonenbanen. Maar in het kielzog daarvan komen de moderne, efficiënte en kapitaalkrachtige Amerikaanse bedrijven die een geduchte concurrentie zullen vormen voor de vaak verouderde, inefficiënte en kapitaalzwakke Mexicaanse tegenhangers. Het Mexicaanse tekort op de handelsbalans met de VS zal verder toenemen, ook omdat de Mexicaanse consument bij een qua prijs gelijke keuze niet zal aarzelen voor het Amerikaanse produkt te kiezen. “NAFTA bevoordeelt de VS en is een corrigerende stimulans voor Mexico, dat op deze wijze dichter bij de idealen van Thomas Jefferson komt,” schreef Enrique Maza in Proceso.

Mocht het Congres NAFTA goedkeuren, dan kan president Salinas in diens laatste regeringsjaar op zijn lauweren rusten en met een gerust hart de langverwachte keuze voor de eigen opvolging bekendmaken. Gaat NAFTA niet door, dan moet Mexico zich opmaken voor een korte-termijnschok die mogelijk tot in de volgende regeringsperiode kan voortduren. Vorige week leidde onzekerheid over NAFTA al tot een tijdelijke waardevermindering van de (sterk overgewaardeerde) peso van bijna vijf procent, ondanks een interventie door de centrale bank. Mexico is niet in staat om een gecoördineerde aanval op de peso door internationale speculanten te weerstaan. Devaluatie en een verlies van vertrouwen van de investeerders is dan het onvermijdelijke gevolg. En juist voor dat vertrouwen heeft Mexico het 'NAFTA-diploma' zo hard nodig.