Vredesproces in Midden-Oosten brengt Israel en Turkije tot elkaar; Israel wil Koerden niet als vijand

TEL AVIV, 16 NOV. Israel heeft geen gehoor gegeven aan een Turkse oproep om de krachten te bundelen tegen de onder andere uit de Libanese Beka'a-vallei tegen Turkije opererende Koerdische strijders van de PKK. De Turkse minister van buitenlandse zaken, Hikmet Çetin, kreeg de afgelopen dagen van zijn Israelische collega, Shimon Peres, in Jeruzalem te horen dat deze er niets voor voelt de PKK aan de lijst van Israels vijanden toe te voegen. Evenmin is Israel geneigd Syrië op een kritiek moment in het vredesproces tegen zich in te nemen.

Niettemin hebben Israel en Turkije tijdens het eerste bezoek van een Turkse minister van buitenlandse zaken aan Israel een memorandum tot samenwerking tegen terrorisme getekend dat het vergaren van informatie inhoudt over door Syrië geïnspireerd terrorisme. Of dit ondanks de Israelische ontkenningen ook geheime samenwerking tegen de PKK inhoudt, naast het uitwisselen van informatie over Hezbollah, de Islamitische Jihad en andere terroristische groeperingen is onduidelijk. Volgens door de Israelische pers aangehaalde Israelische veiligheidskringen is er reeds jaren nuttige samenwerking tussen de Israelische en Turkse veiligheidsdiensten tegen verschillende extreme organisaties die de steun van Syrië en Iran genieten.

Afgezien van tactische en diplomatieke redenen om in ieder geval naar buiten toe niet aan het Turkse verzoek om steun in de strijd tegen de PKK te voldoen, heeft Israel een verleden van nauwe militaire en politieke samenwerking met de Koerden in Irak, in het bijzonder met de belangrijke Barzani-fractie. Koerdische strijders werden in Israel geoefend en door Israel van wapens voorzien. Israel beschouwde jarenlang steun aan de Koerden als een onderdeel van een strategisch verbond van niet-Arabische minderheden en landen (Ethiopië, Iran) tegen het Arabisch nationalisme.

In een vraaggesprek met de Jerusalem Post zegt minister Çetin vandaag dat Israel en Turkije moeten samenwerken tegen het internationale terrorisme dat vanuit de door Syrië gecontroleerde Beka'a-vallei actief is. “We geloven niet dat een rechtvaardige en duurzame vrede kan worden bereikt tenzij we afraken van het terrorisme in dit gebied”, zei hij. “We zullen geen vrede hebben als tien of twintig terroristische organisaties als de PKK, Hezbollah en de Islamitische Jihad een comfortabel onderkomen hebben in de Beka'a-vallei.”

Volgens de Jerusalem Post was Jeruzalem niet erg ingenomen met het openlijke Turkse aandringen op samenwerking tegen de PKK. Israel staat kennelijk wel open voor het uitwisselen van informatie over de PKK maar wenst geen actieve rol te spelen in de Turkse campagne tegen de PKK. “We hebben er geen belang bij vijanden te maken”, zo wordt een Israelische ambtenaar vanmorgen door de Jerusalem Post aangehaald.

Wegens Israels betrokkenheid bij het vredesproces heeft het eerste bezoek van een Turkse minister van buitenlandse zaken aan de joodse staat weinig aandacht van de media gekregen. In commentaren wordt echter wel van een doorbraak van groot strategisch belang gesproken, die mogelijk is geworden door het akkoord dat Israel met de PLO heeft gesloten. Daardoor is Israels positie in de islamitische wereld aanzienlijk verbeterd, getuige onder andere de ontvangst van premier Rabin door Indonesië.

Vanuit de Israelische optiek is Turkije een belangrijk democratisch islamitisch land dat in de op te zetten vredesstructuur in het Midden-Oosten een stabiliserende strategische en economische rol kan spelen. Wegens de strategische ligging van Turkije ten opzichte van de islamitische republieken van de vroegere Sovjet-Unie en Iran heeft Israel groot strategisch belang bij diepgaande samenwerking met Turkije, mede omdat het om een belangrijk lid van de NAVO gaat.

Anderzijds betekent het tot tweemaal uitgestelde bezoek van minister Çetin aan Israel eveneens dat Turkije een scherp oog heeft voor de strategische rol die Israel als belangrijke bondgenoot van de VS in het Midden-Oosten kan spelen. Als gevolg van het Israelisch-Arabische vredesproces is Israels positie in het Midden-Oosten naar het oordeel van politieke kringen in Jeruzalem dramatisch verbeterd. De komst van de Cyprische minister van buitenlandse zaken, Alecos Michaelides, vandaag naar Jeruzalem demonstreert ten overvloede deze verandering. Tijdens dit eerste bezoek van een Cyprische minister van buitenlandse zaken aan Israel zal de opening van een Cyprische ambassade in Israel worden bekendgemaakt. Israel heeft reeds tientallen jaren een ambassade in Nicosia.

    • Salomon Bouman