President-directeur De Jong (GAK): Ik neem geen ontslag; 'Voor elke mens erbij wordt hier elk dubbeltje omgedraaid'

De Tweede Kamer begint morgen met de behandeling van het rapport van de enquêtecommissie die het functioneren van de uitvoeringsorganen in de sociale zekerheid heeft onderzocht. Volgens deze commissie, onder leiding van het Kamerlid Buurmeijer (PvdA), is er straks vrijwel geen rol meer weggelegd voor de bedrijfsverenigingen.

AMSTERDAM, 16 NOV. De bedrijfsverenigingen hebben veel te weinig ondernomen tegen de groei van de arbeidsongeschiktheid en het ziekteverzuim in Nederland, zo concludeert parlementaire enquête-commissie onder leiding van het Tweede-Kamerlid F. Buurmeijer (PvdA). Daarmee staat ook de positie van het Gemeenschappelijk Administratie Kantoor, beter bekend als GAK, zwaar op de tocht. Het GAK voert de werknemersverzekeringen uit voor 13 van de 19 bedrijfsverenigingen.

De Rotterdamse hoogleraar monetaire economie prof. dr. E.J. Bomhoff ging vorige week in NRC Handelsblad zover dat hij de uitvoeringsorganen verantwoordelijk stelde voor het “wanbeleid” bij de uitvoering van WAO en Ziektewet, dat “miljarden guldens” had gekost. Hij deed de president-directeur van het GAK, dr. E.P. de Jong, de aanbeveling onmiddellijk na afloop van het Kamerdebat volgende week zijn ontslag in te dienen, omdat “een katharsis aan de top” noodzakelijk is.

Neemt u inderdaad ontslag?

“Nee, luid en duidelijk nee. Daar zijn geen argumenten voor en die van Bomhoff zijn niet erg overtuigend. Bomhoff verwijt het GAK dat we te weinig aan arbeidsbemiddeling hebben gedaan. Hij vergeet dat we dat eenvoudigweg niet mochten doen. Dat was het werk van de arbeidsbureaus of bij gedeeltelijk arbeidsongeschikten voor de GMD. Ik vind dat je in de gaten moet houden hoe de wettelijke taakverdeling is. Bomhoff ziet dat niet. Die hele stijl van hem, ik vind dat beneden peil. Columns moeten gebaseerd zijn op feiten, op kennis, zeker als ze van een hoogleraar zijn.”

Bomhoff staat niet alleen met zijn kritiek. De commissie-Buurmeijer heeft ook zware kritiek op de bedrijfsverenigingen en het GAK.

“In het rapport van de parlementaire enquêtecommissie staat dat de uitvoeringsorganen het verzorgen van de uitkeringen rechtmatig, tijdig en volgens de wet hebben uitgevoerd. Als je bedenkt dat het om 30, 35 miljard gulden per jaar gaat, kun je spreken van een positieve waardering.

“Aan de andere kant zegt de commissie: de uitvoeringsorganen hadden meer moeten doen aan volumebeleid. Welnu, anno 1993 denken we heel anders over sociale verzekeringen. Zoals we nu over fraude praten, dat is van een heel andere orde dan in de jaren tachtig. Het koppelen van bestanden, waar de politiek nu luid en duidelijk om vraagt, dat mocht toen absoluut niet wegens de privacy van de burgers. Ik herinner mij dat een minister als Albeda in die tijd riep: we moeten ons instellen op een ander arbeidsethos, er zal geen volledige werkgelegenheid meer kunnen zijn. Moet je daar nu mee komen...”

“Wij kunnen dus alleen zo streng zijn als de wet ons toelaat. Tot 1 augustus van dit jaar hanteerde de wet bijvoorbeeld een uiterst royale definitie voor arbeidsongeschiktheid. De poortwachters, zoals wij zijn, stonden voor een brede poort. Als een minister de poort te ruim vond, had hij die al in 1976 kunnen versmallen. Met adequate wetgeving, strakkere definities.

“Als je trouwens terugkijkt, zie je dat die geweldige volumeexplosie in de sociale zekerheid niet in de jaren tachtig is ontstaan, maar al in de jaren zeventig. We hebben daar toen al voor gewaarschuwd, lees onze jaarverslagen er maar op na. Pas de laatste jaren hebben we de instrumenten gekregen om strenger te zijn. Het afgelopen jaar is er een vloed van wetgeving geweest tegen ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid.”

Het is ook nooit goed met de politiek: of ze geeft niet voldoende regels of ze vaardigt onuitvoerbare regels uit.

“Ik ben niet alleen maar negatief over de politiek. De nieuwe wetgeving op het gebied van ziekteverzuim en arbeidsomstandigheden is absoluut niet slecht. Maar het is wel zo, inderdaad, dat de Tweede Kamer te weinig oog heeft gehad voor de uitvoerbaarheid van de wetgeving, zoals ook in het rapport van Buurmeijer staat.”

Toch bestaat van het GAK het beeld van een logge, bureaucratische organisatie. Oud-medewerkers van u gebruiken zelf die omschrijving.

“Ik heb in het rapport van de commissie niet gelezen dat wij ondoelmatig met de middelen omgaan die ons ter beschikking staan. Wel staat er dat de bedrijfsverenigingen weinig inzicht hadden in de kostenontwikkeling. Dat beeld deel ik niet. Kijk, we zijn geen produktiebedrijf dat auto's of zo maakt. Onze prestaties meet je af aan hoe je met de lopende gevallen omgaat.

“Er waren inderdaad mensen die vonden dat bijvoorbeeld de fusie tusen GAK en GMD sneller had gemoeten, maar daarvoor was wel politieke dekking nodig. Die is er pas augustus 1991 gekomen. Tot die tijd konden we weinig beginnen.”

Niettemin heeft de enquêtecomissie nogal wat kritiek op de bedrijfsvoering. Managers zouden in zo'n geval ontslag nemen.

“Ik ben het niet eens met het beeld dat de uitvoeringsorganisaties ondoelmatig werkten. Er is juist altijd zeer veel aandacht voor de kosten geweest. Per lopend geval dat moest worden beoordeeld, daalden de kosten de laatste jaren juist. Zelf presenteer ik aan mijn bestuur elk kwartaal een financieel overzicht. Voor elk mens erbij in deze organisatie wordt elk dubbeltje omgedraaid. Er zijn bovendien tal van dingen wel gelukt zoals de bedrijfsgebonden verzuimbegeleiding. Ik denk trouwens wel dat het ziekteverzuim nog lager kan.”

Als de bedrijfsverenigingen verdwijnen, zoals de enquêtecommissie wil, is er toch geen taak voor het GAK meer?

“Wel degelijk. Afgezien van het feit dat er waarschijnlijk bedrijfsverenigingen zullen blijven, zullen ook sociale verzekeringen blijven bestaan zoals de Ziektewet, de WAO en WW. Die blijven een administratie vergen. De particuliere verzekeraars die een groter rol krijgen, komen nu al naar ons toe voor samenwerking. We zijn zelf al met een geweldige omslag bezig die in Nederland zijn weerga niet kent. Bijvoorbeeld onze Arbo-dienst splitst zich af en gaat marktconform werken.”

Denkt u dat het GAK over vijf jaar nog bestaat?

“Ja. Met zo weinig mogelijk mensen, niet meer dan nodig. We hebben nu, de GMD meegerekend, twintigduizend mensen in dienst, dat zullen er over twee jaar 15.000 zijn. Ik kan me heel goed voorstellen dat we straks een privaatrechtelijke organisatie zijn. Als we daar enige tijd voor krijgen, net als het ABP, ben ik er glad voor het GAK als marktorganisatie te gaan neerzetten.”

    • John Kroon
    • Kees Versteegh